Zwarte walnoot vs. Gewone walnoot: De verschillen

Stel je voor: je staat in de rij bij de supermarkt, pakt een zak walnoten en vraagt je af waar die eigenlijk vandaan komen. In Vlaanderen is professionele notenproductie namelijk bijna onbestaande; bijna alles wat we eten, is geïmporteerd. Maar wat als je die noten gewoon in je eigen voedselbos kon oogsten?

Dan kom je al snel uit bij twee namen: de gewone walnoot (Juglans regia) en zijn stoere neef, de zwarte walnoot (Juglans nigra).

Ze zien er misschien wat anders uit, maar het zijn echte toppers voor in je permacultuurtuin. Laten we ze eens goed bekijken, zodat jij de juiste keuze maakt voor jouw stukje natuur.

Walnootbomen Juglans regia en Juglans nigra

De gewone walnoot, Juglans regia, is de boom die je kent van de klassieke noten uit de winkel.

Hij komt oorspronkelijk uit Perzië en is al eeuwenlang een geliefde boom in Europa. Hij groeit gestaag, kan flink groot worden en levert het bekende lichte notenhout. De vruchten zijn diepbruin, met een groene bolster die in de herfst openspat. Als je een boom zoekt die bekend is en waarvan je weet wat je kunt verwachten, is dit een veilige keuze.

De zwarte walnoot (Juglans nigra) is de Noord-Amerikaanse variant. Hij groeit sneller dan zijn Europese neef en kan een stuk forser worden.

Zijn noten zitten in een dichte, groene bolster die niet openspat, en de bast van de noot zelf is extreem hard.

Om hem open te krijgen, heb je soms een hamer of een notenkraker nodig die tegen een stootje kan. Qua uiterlijk is de bast donkerder en ruiger dan die van de gewone walnoot.

De walnoot duldt geen anderen

Er is één ding waar beide bomen het over eens zijn: ze houden niet van concurrentie.

De walnootboom scheidt een stof af die juglon heet. Dit is een natuurlijke onkruidremmer die andere planten in de buurt kan tegenwerken.

Vooral onder de boom zelf zal je merken dat niet veel wilde planten of groenten het lang volhouden. In een voedselbos is dit goed om rekening mee te houden; je plant hem best niet midden in je moestuinbed, maar aan de rand of als kruidentoren. Juglon zit vooral in de wortels en de bladeren. Na een regenbui kan de stof uitspoelen en kleine planten in de buurt beïnvloeden.

Sommige gewassen, zoals tomaten of aardappelen, zijn hier extra gevoelig voor. Een tip: houd een straal van een meter of drie vrij rond de stam.

Vul deze zone met vaste planten die wel tegen een stootje kunnen, zoals paardenbloem of brandnetel. Die kunnen de juglon wel aan en helpen de bodem gezond te houden.

Walnoten zijn geen noten, maar steenvruchten

Ja, je leest het goed. Wat we in de keuken een noot noemen, is eigenlijk een steenvrucht.

De walnoot behoort tot de familie van de walnootachtigen. De eetbare kern zit verstopt in een harde pit, die op zijn beurt weer in een groene bolster zit. Voor jou als eter maakt het niet uit: ze zijn heerlijk en passen perfect in een vegetarisch of veganistisch dieet.

De gewone walnoot is makkelijker te kraken dan de zwarte variant. De zwarte walnoot heeft een extra harde schil die vaak een hamer nodig heeft.

Wie regelmatig zwarte noten oogst, investeert best in een stevige notenkraker. De smaak is overigens wel intenser: zwarte walnoten zijn sterker, wat bitterder en hebben een heel eigen aroma. De gewone walnoot is wat zoeter en neutraler.

Symbolische waarde van de walnootboom

De walnootboom is door de eeuwen heen een symbool van wijsheid en kracht geweest. In oude verhalen gold hij als een boom die bescherming bood tegen bliksem en onheil.

In de permacultuur past dat perfect: een boom die zowel voeding als hout geeft, en tegelijk de bodem en biodiversiteit beïnvloedt.

Hij is een echte pionier in je voedselbos. In Vlaanderen kreeg de teelt van notenbomen een boost vanaf 2011, toen de boslandbouwsubsidies werden opgestart. Sindsdien zien we steeds meer agroforestry-projecten opduiken.

De walnoot is hierbij een vaste waarde, niet alleen voor de oogst, maar ook als structuur in het landschap. Hij geeft schaduw, beschutting en een plek om te vertoeven.

Walnotenbomen leveren sterk en duurzaam hout

Naast de vruchten is het hout van beide soorten zeer gewild. Gewoon walnoothout is licht van kleur en fijn van structuur.

Het is geliefd bij meubelmakers en instrumentenbouwers. De zwarte walnoot levert donkerder, harder hout met prachtige tekeningen.

In de Verenigde Staten is het één van de meest waardevolle loofhoutsoorten. Als je de boom ooit om zaagredenen moet kappen, is dat een flinke bonus. Houd er wel rekening mee dat het hout van de zwarte walnoot vaak minder snel splijt en dus geschikt is voor fijnere toepassingen. De gewone walnoot is iets makkelijker te verwerken voor de hobbyklusser.

Waar worden walnoten nog meer voor gebruikt?

De olie uit walnoten is een delicatesse in de keuken. Zowel de gewone als de zwarte noot levert olie, maar die van de zwarte walnoot is vaak donkerder en intenser.

Naast olie worden noten verwerkt in taarten, pesto en als vleesvervanger in plantaardige gerechten. De groene bolster van de zwarte walnoot kan worden gebruikt voor het maken van een natuurlijke verf (walnootbruin). In de tuin kan de bast van de noot als mulch worden gebruikt. Hij breekt traag af en geeft langzaam voedingsstoffen af.

Ook de bladeren kunnen worden gebruikt als mulch, maar pas op met het verspreiden van juglon. In een voedselbos is dat vaak minder een probleem, omdat de biodiversiteit groter is.

Walnoten: boordevol omega 3 en bron van mineralen

Walnoten zitten bomvol gezonde vetten, waaronder omega-3-vetzuren. Ze bevatten ook magnesium, koper en antioxidanten.

Een handje per dag is genoeg om je brein en hart een boost te geven. In een voedselbos telen betekent dat je ze vers oogst en dus geen last hebt van bewaarmiddelen of transport. Naast noten kun je ook gezonde zwarte bessen uit eigen tuin oogsten; zwarte walnoten bevatten vaak iets meer tannines (bittere stoffen) dan gewone walnoten.

Dat maakt ze iets minder geschikt om rauw te eten, maar ze zijn heerlijk als je ze even roostert of verwerkt in gerechten.

De gewone walnoot is wat dat betreft een allemansvriend.

(Zwarte) walnoot als voedingssupplement

In de kruidengeneeskunde wordt extract van zwarte walnoot soms gebruikt als natuurlijk antibioticum of tegen darmparasieten. Dit is een sterke toepassing en niet iets om licht op te vatten.

Als je zelf aan de slag wilt, verdiep je dan goed in de dosering en werking. De boom geeft dus niet alleen voeding, maar ook potentieel medicijn. De gewone walnoot wordt in de traditionele geneeskunde ook wel gebruikt tegen huidklachten of als bloedzuiverend middel.

Notenopbrengst en -oogst

Zowel de bladeren als de bast kunnen dan worden verwerkt tot thee.

Wees voorzichtig en raadpleeg bij twijfel altijd een deskundige. Een volwassen gewone walnootboom kan makkelijk 50 tot 100 kilo noten per jaar geven, soms meer. De zwarte walnoot levert vaak iets minder per boom, maar de noten zijn zwaarder. Een volwassen zwarte walnoot kan 30 tot 60 kilo opleveren.

De productie start na ongeveer 5 tot 8 jaar, soms eerder bij goed onderhoud. Oogsten werkt het best door te wachten tot de noten uit zichzelf vallen.

Trek ze niet van de boom, want dat veroorzaakt wondjes en kan leiden tot bloeden. Snoei daarom ook alleen in de zomer (juli-september), zoals de kwekerij Westhof adviseert, om bloeden te minimaliseren. In Vlaanderen is de keuze voor rassen beperkt, maar er zijn wel goede veredelde exemplaren te koop.

Rassen- en teeltkeuze

Kies voor éénjarige bomen van minstens 1,80 meter met een wortelstelsel van minstens 3 jaar oud.

Die zijn sterk en groeien makkelijk aan. De optimale pH voor walnoten ligt tussen 5,0 en 7,0, soms tot 7,5 volgens Wertheim (1981). Plant ze bij voorkeur in de herfst, van half november tot half maart.

Zo profiteer je van de wortelgroei in de winter. Verplant ze niet als ze ouder zijn; dat leidt tot wortelbeschadiging en lang herstel.

Wil je ze combineren met andere bomen? Denk aan hazelaar, kweepeer of appel. Zorg voor voldoende afstand om licht en ruimte te garanderen.

Keuzehulp: welke walnoot past bij jou?

Wil je een klassieke noot die makkelijk te kraken is en een zoete smaak geeft? Kies dan voor de gewone walnoot (Juglans regia).

Hij is wat trager in groei, maar levert een stabiele oogst en bekend hout. Ideaal voor wie start met een voedselbos en zekerheid wil. Wil je een snelle groeier, hard hout en een intense smaak?

Kies dan voor de zwarte walnoot (Juglans nigra). Hij is sterker in groei, kan groter worden en geeft een unieke noot voor wie van een stevige bite houdt.

Let wel op de juglon en de harde schil. Een middenweg is om beide soorten te planten. Combineer een zwarte walnoot als snelle kruidentoren met een gewone walnoot als eetbare hoofdboom, of vul aan met bijzondere kornoelje rassen voor fruitproductie.

Zo benut je de voordelen van beide en houd je de tuin divers. Met deze info kun je de juiste boom uitkiezen voor jouw voedselbos.

Tip: Plant walnotenbomen bij voorkeur in de herfst (half november tot half maart) om wortelgroei te optimaliseren. Wacht tot ze uit zichzelf vallen om wondjes en bloeden te voorkomen. En snoei in de zomer (juli-september) om bloeden te minimaliseren.

Beide soorten zijn een waardevolle aanvulling, zowel voor de oogst als voor de biodiversiteit.

Dus: welke ga jij planten?