Stel je voor: je loopt langs de rand van je voedselbos, de zon schijnt en je ziet een plant die eruitziet als een wilde braam, maar dan net even anders. De bladeren zijn zacht behaard en de takken kronkelen vrolijk omhoog.
▶Inhoudsopgave
Dit is de Japanse wijnbes, een verborgen schat uit de braamfamilie. Het is een van die planten die perfect past in de bosrand of als struiklaag in je permacultuur tuin. Hij combineert het beste van twee werelden: de robuuste groei van een braam en een smaak die je doet verrassen.
Zoet, sappig en een beetje als een aardbei met een vleugje braam.
Echt een traktatie om zo uit de hand te eten. Waarom zou je deze nou juist in je tuin willen? Omdat hij zo makkelijk is. Hij houdt van zon, maar kan ook wel een beetje schaduw hebben.
En hij geeft je elk jaar weer een oogst van heerlijke vruchten, zonder dat je er enorm veel werk aan hebt. In een voedselbos is dit type plant goud waard.
Hij vult de ruimte tussen je fruitbomen en lagere gewassen op een prachtige manier. Bovendien is hij zelfbestuivend, dus je hebt geen tweede plant nodig voor vruchtzetting. Ideaal voor de beginnende of drukke tuinder dus. Je helpt er ook nog de biodiversiteit mee, want insecten vinden de bloemen ook wel lekker.
Japanse wijnbes (Rubus phoenicolasius) H 75
De Japanse wijnbes, wetenschappelijk bekend als Rubus phoenicolasius, is een echte aanwinst voor iedereen die van braamachtigen houdt. Hij groeit als een forse struik en kan in de volle grond makkelijk een hoogte van ongeveer 2 meter bereiken.
Dat maakt hem perfect als afscheiding of als achtergrondplant in een border.
De plant is winterhard en bladverliezend, dus je kunt hem gewoon buiten laten staan in de kouste maanden. Zijn herkomst is Japan, vandaar de naam, maar hij voelt zich ook thuis in onze Europese tuinen. De bladeren zijn grof en behaard, wat hem een stoer uiterlijk geeft.
Wat deze plant echt bijzonder maakt, is de vrucht. De bessen groeien in trossen en zijn langwerpig, net als een braam, maar dan smaller en langer. De kleur is dieprood tot bijna paars als ze rijp zijn. De smaak is uniek: zoet, fris en sappig.
Veel mensen vinden het een kruising tussen een braam en een aardbei.
De bloei vindt plaats in mei en juni, met prachtige witte bloemen die bijen en andere bestuivers aantrekken. Omdat de plant zelfbestuivend is, krijg je bijna altijd wel vruchten, zelfs als je er maar eentje in de tuin hebt staan.
De plant is opgedeeld in twee leeftijden of groottes, afhankelijk van wat je koopt. De variant van 75 cm is vaak de jongere, net aangeplante stek. Dit is een perfecte maat om te starten.
Je plant hem in het voor- of najaar en hij zal snel wortel schieten.
De potmaat is meestal P9 (9x9 cm) of P13, wat betekent dat je een compacte kluit krijgt. De prijs ligt rond de €12,50. Dit is een slimme investering, want eenmaal gevestigd, kan deze plant jaren meegaan en elk jaar meer oogst geven.
Japanse wijnbes (Rubus ph. Jap. Wijnbes - draagbeuge) H 65 ø 18 cm
Hij is sterk en niet snel ziek. Deze variant is de iets oudere, krachtigere plant.
Je herkent hem aan de maat: hij is ongeveer 65 cm hoog en staat in een pot van 18 cm doorsnede.
Dit is de maat die je vaak online vindt bij webshops als Bosrand.nl. Omdat hij al wat ouder is, kun je soms al het eerste jaar een besje verwachten. De kluit is groter, waardoor de plant minder last heeft van aanplantstress.
De prijs ligt hierdoor wel iets hoger, rond de €17,50 tot €20,00. Een goede optie als je sneller resultaat wilt zien. De EAN code 8717755066619 helpt je om de juiste te vinden in de webshop. Deze grotere planten hebben vaak al een begin van een gestructureerde groei.
Ze zijn klaar om direct de grond in te gaan. De "draagbeuge" in de naam verwijst vaak naar de manier waarop de plant wordt aangeboden, soms met een steuntje, maar vooral geeft het aan dat het een stevige plant is.
Je kunt hem direct na aankoop planten, zolang de grond niet bevroren is. Zorg dat je een plekje kiest waar hij de ruimte heeft om zijn takken te spreiden.
Hij groeit snel, dus een plekje langs een schutting of een gaashek is perfect. Zo kun je hem makkelijk leiden. Deze wat grotere planten zijn ideaal voor mensen die niet kunnen wachten.
Ze zijn sterk en groeien direct door. In de zomer kun je dan ook al een eerste lichting bessen verwachten, al is die bij een jonge plant vaak bescheiden.
Het echte gewicht komt in de derde of vierde jaar. Dan is de plant op volwassen grootte en produceert hij trossen vol bessen. De zorg is verder identiek aan die van de kleinere variant. Het is gewoon een kwestie van kiezen hoe snel je resultaat wilt.
De juiste plek en bodem
Voor een optimale vruchtzetting is de plek cruciaal, net zoals bij de verzorging van een Japanse notenboom. De Japanse wijnbes houdt van de zon.
Zet hem op een plek waar hij minimaal 6 uur per dag zon krijgt.
Dit zorgt voor zoete bessen en een goede oogst. In de schaduw zal de plant wel groeien, maar de vruchten blijven achter. Ook de bodem is belangrijk.
Hij houdt van een voedzame, humusrijke grond die goed water doorlaat. In een voedselbos voeg je compost toe, wat ook ideaal is voor de gezonde aroniabes, die hier ook perfect gedijt.
Zorg dat de grond niet te nat wordt, want natte voeten kan leiden tot wortelrot. Een goede mulchlaag is je beste vriend. Leg een laag van 5-10 cm fijne houtsnippers of blad onder de plant. Dit houdt de bodem vochtig, onderdrukt onkruid en geeft langzaam voeding af.
In de zomer, bij vruchtvorming, is het belangrijk dat de grond voldoende vochtig blijft.
De bessen bestaan voor het grootste deel uit water. Als het lang droog is, zullen ze minder sappig worden. Een druppelslang of een goede gieter is dus geen overbodige luxe. Bemest de plant in het voor- en najaar met organische meststof, zoals stalmest of een plantaardige mix.
Snoeien: de sleutel voor meer bessen
Snoeien is bij de Japanse wijnbes het enige onderhoud dat echt nodig is.
Doe dit aan het einde van de winter of in het vroege voorjaar, als de ergste vorst voorbij is. Je kunt de plant herkennen aan de bruine, tweejarige takken en de groene, eenjarige takken. De takken die vorig jaar gegroeid zijn en vrucht hebben gedragen, zijn nu uitgedroogd.
Die mag je wegsnoeien. Knip ze helemaal weg, tot aan de basis.
Dit geeft ruimte en licht voor de nieuwe scheuten. De hoofdranken, de jonge, groene scheuten die nu uit de grond of de basis van de plant komen, laat je staan.
Dit zijn de takken die dit jaar zullen bloeien en vrucht dragen. Snoei ze niet in, tenzij ze te ver de breedte in groeien. Je kunt ze eventueel wat opbinden tegen een draad of stok, om ze netjes rechtop te houden. De snoei is dus simpel: dood hout eruit, de oudste takken eruit, de rest laat je staan.
Zo simpel is het. Dit zorgt voor een open structuur waar het licht bij kan.
De plant kan na een paar jaar behoorlijk groot worden. Als hij te breed wordt, kun je de oudste takken na het vruchtseizoen direct wegsnoeien. Dit stimuleert nieuwe groei vanuit het midden.
Het snoeimateriaal mag best grof zijn. Een scherpe heggenschaar of snoeizaag is voldoende.
Draag handschoenen, want de takken hebben vaak kleine weerhaakjes. Door elk jaar te snoeien, hou je de plant productief en gezond. Je oogst zal hierdoor ook groter en beter worden.
Varianten, prijzen en beschikbaarheid
De Japanse wijnbes is in Nederland steeds populairder aan het worden, net als de winterharde Japanse dadelpruim. Je kunt hem online bestellen via gespecialiseerde webshops die zich richten op voedselbossen en permacultuur, zoals Bosrand.nl.
Daar vind je de twee genoemde maten: de H 75 cm en de H 65 cm in pot 18 cm. De prijzen variëren van €12,50 voor de kleinere starter tot ongeveer €19,50 voor de grotere, sterkere plant. Dit is een schappelijke prijs voor een plant die zo veel oplevert en weinig vraagt.
Er zijn officieel niet heel veel cultivars van deze soort in de handel, de soort Rubus phoenicolasius is de standaard. De variatie zit hem vooral in de leeftijd en grootte van de plant die je koopt.
Soms zie je ook "Wineberry" als Engelstalige naam. Het is dezelfde plant.
Als je eenmaal een volwassen plant hebt, kun je deze makkelijk vermeerderen door uitlopers te nemen. Zo hoef je nooit meer een nieuwe te kopen. In een permacultuur systeem is dat een groot voordeel: je hebt een zelfonderhoudende voedselbron gecreëerd. Let bij aankoop op dat je een gezonde plant koopt.
De bladeren moeten groen en veerkrachtig zijn, zonder bruine vlekken. De kluit moet goed vastzitten en niet uitdroog zijn.
Online bestellen is vaak makkelijker, want je krijgt de plant netjes thuisbezorgd. Controleer wel of de webshop garantie geeft op levende producten. Zo weet je zeker dat je een kwalitatief goede plant in huis haalt die direct aanslaat in je tuin.
Belangrijke veiligheidswaarschuwing
Hoewel de bessen heerlijk zijn en je ze zo uit de hand kunt eten, is het belangrijk om te weten dat alle andere delen van de plant giftig zijn. De bladeren, stengels en wortels bevatten stoffen die je niet wilt binnenkrijgen.
Eet dus alleen de rijpe, paarsrode vruchten. De onrijpe, rode bessen zijn nog niet lekker en kunnen ook minder fijn zijn, dus wacht tot ze diep gekleurd en zacht zijn. Houd ook rekening met kinderen en huisdieren.
Leg ze uit dat ze alleen de bessen mogen eten. De plant ziet eruit als een braam, waardoor kinderen misschien geneigd zijn eraan te zitten.
De weerhaakjes op de stengels zijn vaak al een goede waarschuwing, maar voorkomen is beter dan genezen. Als je de plant snoeit, was dan je handen daarna goed. Zo voorkom je dat je per ongeluk resten van de plant in je mond krijgt. Veilig tuinieren is leuk tuinieren.
Praktische tips voor een overvloedige oogst
Om te zorgen dat je elk jaar een topoogst hebt, zijn hier nog een paar concrete tips.
Ten eerste, plant hem dus echt in de volle zon. Dat is het allerbelangrijkste voor de smaak. Ten tweede, zorg voor die mulchlaag.
In een voedselbos werkt dit perfect. Je kunt ook bladeren van andere bomen gebruiken die je toch al snoeit.
Dit bespaart je geld en geeft de plant precies wat hij nodig heeft.
De Japanse wijnbes is een klimmer of een kruiper. Als je hem los laat groeien, vormt hij een dichte struik. Als je hem leidt langs een schutting of een rek, groeit hij omhoog. Dit bespaart ruimte en ziet er prachtig uit.
Je kunt hem ook gebruiken als natuurlijke afscheiding. Plant hem dan op ongeveer 80 cm uit elkaar.
Ze groeien snel genoeg om binnen een paar jaar een dicht hekwerk te vormen. Een win-winsituatie: privacy en eten tegelijkertijd. Geniet vooral van het proces.
De Japanse wijnbes is een plant die je tuin verrijkt. Niet alleen met smaak, maar ook met leven.
De bloemen trekken bijen aan, de bessen zijn voer voor vogels (als je ze niet zelf opeet) en de plant zorgt voor structuur in je tuin. Het is een stukje wildernis dat je zelf cultiveert. Dus, als je een plekje over hebt langs de bosrand of in je border, probeer deze dan eens. Je zult niet teleurgesteld worden.