De Ginkgo biloba: Een levend fossiel met eetbare zaden

Ginkgo biloba: kenmerken, herkomst en eetbare zaden

Stel je voor: een boom die dinosauriërs hebben zien rondlopen. Dat is de Ginkgo biloba. Deze boom is een levend fossiel en ziet er vandaag de dag nog bijna hetzelfde uit als 200 miljoen jaar geleden.

In een voedselbos of permacultuur tuin is dit een unieke verschijning. Je hebt er weinig tot geen onderhoud aan, maar je oogst wel iets bijzonders.

De boom is sterk, groeit langzaam en kan enorm oud worden. De Ginkgo biloba komt oorspronkelijk uit China, maar staat inmiddels in parken en tuinen over de hele wereld.

In Nederland en België koop je ze bij gespecialiseerde kwekerijen zoals Voedselbos kwekerij arborealis of Boomkwekerij en groencentrum “de Batterijen”. Ze doen het goed op volle zon en in bijna elke grondsoort. Je kunt hem planten als solitaire boom of in een rij langs een pad.

Levend fossiel en evolutionaire unieke positie

De boom groeit tot 30 à 38 meter hoog, dus houd daar rekening mee bij de plek.

De Ginkgo biloba is het enige nog levende lid van de familie Ginkgoaceae en de orde Ginkgoales. Dat betekent dat hij eenzaam is in zijn soort. Je vindt in het wild nog maar één plek op aarde waar deze boom spontaan groeit: de provincie Zhejiang in China. Overal elders is hij door mensen geplant.

Als je hem in je tuin zet, plant je dus een stukje levende geschiedenis. Hij behoort tot de naaktzadigen, oftewel gymnospermen.

Samen met cycaden heeft hij bewegend sperma, iets wat bijna uniek is in de plantenwereld.

Tweehuizigheid en bloei

Zijn blad is waaiervormig en tweelobbig, vandaar de naam biloba. In de herfst kleurt het blad felgeel tot oranje, wat een prachtig contrast geeft met de donkere stam. Het is een boom die het hele jaar door iets te bieden heeft: groen in de zomer, goud in de herfst en stoere takken in de winter.

De Ginkgo is tweehuizig, wat betekent dat mannelijke en vrouwelijke bloemen op aparte bomen zitten. Je hebt dus zowel een mannelijke als een vrouwelijke boom nodig voor bevruchting. De mannelijke bomen bloeien pas na 20 à 25 jaar, de vrouwelijke produceren daarna de zaden.

Wil je zaden oogsten, dan plant je dus een vrouwelijke boom én een mannelijke boom in de buurt.

Wil je liever geen zaden? Kies dan voor een mannelijke boom.

Blad en herfstkleur

Vrouwelijke bomen vallen in oktober-november hun zaden af. Die zaden hebben een vlezige zaadhuid die butaanzuur verspreidt. Die geur ruikt naar ranzige boter en kan hinderlijk zijn.

Tip: plant mannelijke bomen als je in een kleine tuin zit of in de buurt van een terras.

Zo voorkom je overlast. De bladeren van de Ginkgo zijn herkenbaar: een waaiertje met in het midden een groef. Ze zijn lichtgroen in de zomer en verkleuren in de herfst naar intens geel of oranje. Dit kleurspektakel duurt enkele weken en trekt veel bijen en insecten aan.

Ook voor vogels is de boom interessant, want ze vinden er schuilplaats en voedsel in de zaden. In permacultuur is de Ginkgo een waardevolle aanvulling in de kroonlaag.

Zaden: oogst, bereiding en geur

Hij geeft schaduw aan lagere planten, maar door zijn open kruin valt er nog genoeg licht doorheen.

Je kunt er onder groenten, kruiden of bessen planten die van halfschaduw houden. De boom is tolerant voor verschillende grondsoorten, van zand tot klei, en kan tegen droogte zodra hij eenmaal goed is aangeslagen. Voor een gezonde groei is de juiste Ginkgo biloba verzorging en standplaats essentieel. De zaden van de Ginkgo vallen in oktober of november op de grond.

Ze zijn abrikoosvormig met een zilveren gloed. Je kunt ze oogsten door ze op te rapen. Draag handschoenen, want de vlezige zaadhuid kan ruw zijn. Zoek je meer variatie in je eetbare tuin? Ontdek dan ook de krentenboom als eetbaar sieraad.

Verwerk ze direct, want ze bederven snel. Je kunt ze koken of roosteren, net als kastanjes.

Zaden oogsten in oktober-november, direct verwerken. Koken of roosteren en eventueel olie uit de zaden winnen.

Geneeskracht en cultuurhistorische betekenis

De smaak zit tussen aardappel en tamme kastanje in, licht zoet en nootachtig. Je kunt ook olie uit de zaden winnen.

Dat is een arbeidsintensief proces, maar het levert een smaakvolle olie op die in de keuken gebruikt kan worden. Let op: onbewerkte zaden zijn licht giftig, dus kook ze altijd voor je ze eet. Koop je zaden bij een kwekerij, dan zijn ze vaak al bewerkt.

Prijzen voor ginkgozaden liggen tussen de €5 en €10 per 100 gram, afhankelijk van de kwaliteit.

In Japan wordt de Ginkgo biloba als heilige boom vereerd. Hij staat symbool voor onveranderlijkheid, hoop, liefde, toverkracht, tijdloosheid en lang leven. In China is hij al eeuwenlang een symbool van duurzaamheid en veerkracht. Je ziet hem vaak bij tempels en historische gebouwen.

De thee van gedroogde bladeren zou goed zijn voor concentratie en geheugen. Veel tuinders plukken in de herfst een handvol bladeren, drogen ze en zetten er thee van.

De smaak is mild en licht bitter. Wil je aan de slag met geneeskrachtige toepassingen?

Raadpleeg dan altijd een arts of kruidenkenner. Ginkgo is sterk, maar niet voor iedereen geschikt. Praktische tips voor je tuin: plant een mannelijke boom voor zaden en een vrouwelijke voor bestuiving, of kies voor twee mannelijke bomen om geurhinder te vermijden.

Koop bij een Nederlandse kwekerij, bijvoorbeeld Voedselbos kwekerij arborealis of Boomkwekerij en groencentrum “de Batterijen”. Een jonge boom van 1-1,5 meter kost ongeveer €25-€35. Houd rekening met een groeisnelheid van 30 à 50 cm per jaar. Zorg voor volle zon en een diepe plantplaats, en overweeg ook eens een winterharde Japanse dadelpruim; zo heb je een boom voor het leven.