Waarom je nooit moet spitten in een permacultuur systeem

Stel je voor: je staat in je voedselbos, de lucht ruikt naar aarde en fruitbomen, en je pakt je schep.

Klaar voor de jaarlijkse spietbeurt. Maar wacht even. Wat als ik je vertel dat je die schep beter aan de kant kunt leggen? In de wereld van permacultuur en voedselbossen is spitten vaak het tegenovergestelde van wat de bodem nodig heeft.

Het is alsof je een levend wezen steeds weer open snijdt. In plaats van te graven, bouwen we aan een systeem waarin de natuur het werk doet. Laten we eens kijken waarom spitten in een permacultuur systeem eigenlijk een no-go is en wat je wél kunt doen.

Permacultuur: Spitten of niet spitten?

In de traditionele moestuin leerden we dat spitten bijna een religie was. Je keerde de aarde om, brak kluiten en maakte de grond klaar voor zaaien.

In permacultuur draait het om samenwerken met de natuur, niet tegenwerken. Spitten vernietigt de delicate structuur die bodemleven en schimmels hebben opgebouwd.

Het is een brute kracht actie in een wereld die vraagt om zachte aanrakingen. Denk aan je eigen darmen. Die hebben een evenwichtige bacteriecultuur nodig om te werken.

Zo is het ook met de bodem. Wanneer je spit, vernietig je de mycorrhiza-schimmels die bomen en planten van voeding voorzien. Je gooit de boel in de war. In een voedselbos of pluktuin met vaste bedden is dit extra funest.

Bodemonderzoek: Grondboor en textuur test

Daar bouw je aan een ecosysteem dat jaren meegaat, niet aan een tijdelijke akker.

Voordat je besluit om tóch te spitten, is het slim om je bodem eerst te checken. Gebruik een grondboor of graaf een gat van zo’n 30 cm diep.

Kijk naar de lagen. Zit er een harde, verdichte laag onder de bovenste 20 cm? Dan is er misschien wel wat aan de hand.

In Nederland hadden we in de winter van 2015/16 extreme regenval. Veel tuinen veranderden in zwembaden.

Bodemleven verdronk en de grond werd blauwgrijs en zuurstofloos. Als je zo’n verdichte laag ziet, kan eenmalig flink graven helpen om de boel weer luchtig te krijgen. Doe de ‘squeezetest’: neem een klomp natte aarde en druk hem plat.

Blijft hij plakken en voelt hij kleiig aan? Dan heeft je bodem zuurstof en structuur nodig.

Double Digging: Wanneer en hoe?

Is hij brokkelig en kruimelig? Dan is je bodem al gezond en is spitten overbodig.

Let op: dit is alleen nodig bij extreme gevallen, niet elk jaar. Double digging is een techniek waarbij je de bovenste laag (zo’n 20-30 cm) weghaalt, de ondergrond losmaakt en de bovenlaag teruglegt. Dit is intensief werk en eigenlijk alleen nodig bij extreme bodemverdichting, zoals na een natte winter of als je een stuk braakliggende grond omvormt tot moestuin.

Doe het niet elk jaar, want je verstoort het bodemleven telkens opnieuw. Wil je het proberen? Begin met een schep en een spitvork. Verwijder de bovenste laag en leg deze op een zeil.

Maak de ondergrond los met de spitvork tot ongeveer 40 cm diep.

Doe de bovenlaag terug. Dit is een eenmalige investering van tijd en energie.

Voor een standaard moestuinbed van 10 m² ben je al snel een halve dag kwijt. Het is een rigoureuze methode, dus gebruik het met mate.

De nadelen van spitten in de moestuin

Spitten klinkt logisch: je maakt de grond losser. Maar in de praktijk zorgt het voor meer problemen dan het oplost.

Ten eerste vernietig je het bodemleven. Wormen, schimmels en bacteriën zorgen voor een gezond netwerk. Ze breken organisch materiaal af en maken voedingsstoffen beschikbaar. Door te spitten gooi je dit netwerk overhoop.

Je gooit de bodemstructuur om en maakt de grond kwetsbaar voor erosie. Ten tweede werk je onkruid in de hand.

Spitten is als een snoeischaar die onkruid vermeerdert. Wortelstukken van kweekgras of zevenblad groeien weer uit tot nieuwe planten.

Bodemleven verstoren

En zaden die diep in de grond zitten, komen door het lichtflits-effect bij het omspitten ineens tot leven. Je bent dus eigenlijk je eigen vijand aan het helpen. Beter is het om te werken met lagen, zoals in een voedselbos, waar onkruid geen kans krijgt.

Stel je voor dat je in je eigen huis de vloer eruit scheurt en de muren omver haalt. Zo voelt een worm of schimmel zich als jij de grond omkeert.

Bodemleven zorgt voor de opbouw van humus en de afbraak van bladeren en takken. In een voedselbos met fruitbomen en vaste planten is deze stabiele omgeving essentieel. De rol van mieren en mollen in de bodembeluchting wordt door spitten kapotgemaakt.

Een gezonde bodem bevat tot 80% lucht en water in de poriën.

Onkruid vermeerderen in plaats van verwijderen

Door te spitten maak je die poriën kapot en verdicht de grond weer. In plaats van te spitten, kun je mulchen met bladeren, houtsnippers of compost.

Dit voedt het bodemleven en houdt de structuur intact. Je zult zien dat je bodem steeds vruchtbaarder wordt zonder dat je een schep aanraakt.

Wie kent het niet? Je spit en drie weken later staat het vol met nieuw onkruid. Dat komt doordat je de wortelstukken van woekerende planten verspreidt. Kweekgras is hier een meester in.

Een stukje wortel van 2 cm kan uitgroeien tot een nieuwe plant. Zevenblad doet hetzelfde. Door te spitten maak je deze stukjes los en verspreid je ze door je tuin.

Beter is het om onkruid te verstikken. Leg karton over de bestaande begroeiing en dek het af met 5-10 cm compost of mulch.

Dit is de basis van de No-Dig methode. Het onkruid krijgt geen licht en sterft af. De wortels rotten langzaam weg en voeden de bodem. Zo werk je mét de natuur in plaats van ertegen.

De No-Dig methode: Spitten overbodig

No-Dig, oftewel niet-graven, is de manier van tuinieren die perfect past bij permacultuur en voedselbossen.

Je bouwt laag op laag, net als in de natuur. In plaats van te spitten, leg je organisch materiaal op de grond.

Dit trekt bodemleven aan en zorgt voor een vruchtbare bovenlaag. Je hoeft nooit meer te spitten en je oogst wordt beter. Deze methode is ideaal voor moestuinen en pluktuinen met vaste bedden. Voor borders met vaste planten werkt het iets anders, maar het principe blijft hetzelfde: verstoor de bodem en de diepe wortelstructuur niet. Begin simpel.

Je hebt alleen karton en compost nodig. In Nederland kun je bij tuincentra of online compost kopen voor ongeveer €30-€50 per kuub.

Karton en compost als basis

Karton kun je vaak gratis krijgen bij supermarkten of bedrijven. De kern van No-Dig is eenvoudig. Verzamel dik, onbedrukt karton.

Leg het over de bestaande begroeiing heen, zorg dat de naden overlap hebben. Dan strooi je er 5-10 cm compost overheen.

Dit is je startlaag. In het eerste jaar hoef je niets anders te doen.

Het karton breekt langzaam af en de compost geeft voeding. In de lente kun je direct zaaien of planten in de compostlaag. Voor bomen en struiken in een voedselbos kun je een gat graven, maar daarna de boel weer bedekken met houtsnippers als mulchlaag.

Zo blijft de bodemstructuur behouden. Gebruik materialen die je lokaal vindt: bladeren, hooi, gemaaid gras.

Voordelen van de No-Dig aanpak

Dit houdt de kosten laag en versterkt het lokale ecosysteem. Waarom zou je kiezen voor No-Dig?

Allereerst bespaar je tijd. Geen gesjouw met schep en kruiwagen.

Ten tweede is de bodem gezonder. Minder ziekten en plagen, omdat de planten sterker staan. Onderzoek toont aan dat No-Dig gewassen tot 30% meer oogst geven in vergelijking met traditioneel gespitte bedden. Dat is een flinke winst voor je voedselbos.

Ten derde is het beter voor het klimaat. Spitten breekt koolstofverbindingen af en zorgt voor CO2-uitstoot.

No-Dig houdt koolstof vast in de bodem. Zo draag je bij aan een beter milieu. En tot slot: het voelt gewoon goed.

Je werkt met de natuur, niet ertegen. Je tuin wordt een paradijs voor bijen, vlinders en vogels.

Praktische tips voor jouw voedselbos

Ben je overtuigd? Hier zijn een paar concrete tips om te starten. Allereerst: begin klein.

Pak een stuk van 2 bij 2 meter en probeer de No-Dig methode uit. Gebruik dik karton en compost van hoge kwaliteit. Bij tuincentra zoals GroenRijk of online via sites als Bol.com kun je biologische compost kopen.

Reken op ongeveer €20-€30 per 50 liter zak. Voor wilde bijen die in de bodem nestelen, is het belangrijk om kale plekken te laten.

Bedek niet alles met mulch. Laat een stukje kale, droge grond over. Dit geeft ruimte aan solitaire bijen. Ook handig: als je wortelonkruiden zoals kweekgras wilt bestrijden, leg dan extra dik karton (dubbele laag) op die plek.

• Gebruik een grondboor om je bodem te testen voordat je besluit te spitten.
• Double digging alleen bij extreme verdichting, maximaal één keer per 5 jaar.
• Verzamel gratis karton bij supermarkten of bedrijven.
• Koop compost per kuub bij lokale leveranciers voor €30-€50.
• Laat kale plekken voor bodemnestelende bijen.

Het duurt langer, maar het werkt. Met deze aanpak transformeer je je tuin naar een veerkrachtig voedselbos.

Geen spitten, geen zware arbeid, maar een overvloed aan fruit, bomen en natuur. Probeer het uit en ervaar het verschil. Je bodem en oogst zullen je dankbaar zijn.