Stel je voor: je loopt door je voedselbos en ziet het gras tussen de fruitbomen te hoog worden. Je wilt geen grasmaaier pakken, maar je wilt wel dat de boompjes goed groeien. Wat nu?
▶Inhoudsopgave
Schapen en geiten zijn de oude rotten in het vak van natuurlijk beheer.
Ze zijn al duizenden jaren een van de eerste gedomesticeerde dieren en helpen ons vandaag de dag om de graslaag in permacultuur systemen te managen. Het draait allemaal om het vinden van de juiste balans tussen begrazing en biodiversiteit.
Effect van schapenbegrazing
Wanneer schapen grazen, creëren ze een halfopen mozaïek landschap. Denk aan kale plekken waar ze net hebben gegeten, afgewisseld met struweel waar ze niet komen. Dit is precies wat je wilt in een voedselbos of permacultuur tuin.
Het zorgt voor variatie in de vegetatie, wat goed is voor insecten en vogels.
Extensieve begrazing en drukbegrazing
Extensieve begrazing betekent dat de dieren ruimte hebben en niet te veel druk uitoefenen op het land. Bij drukbegrazing is het aantal dieren te hoog voor het oppervlak, wat leidt tot bodemverarming en open vegetatie.
In een voedselbos wil je liever extensief begrazen om de bodem gezond te houden. Denk aan 2 à 3 schapen per hectare, afhankelijk van de groei van het gras. Wissel drukbegrazing af met extensieve begrazing voor gevarieerde vegetatieontwikkeling.
Dit betekent dat je soms meer dieren inzet voor een korte periode en daarna weer minder.
Zo voorkom je dat de graslaag te kaal wordt en blijft de biodiversiteit hoog.
De voordelen van begrazen met schapen en geiten
Waarom zou je kiezen voor schapen en geiten in plaats van een grasmaaier? Ten eerste zijn ze zelfredzaam en kosten ze weinig verzorging, vooral als je rassen zoals Soay schapen gebruikt.
Dieetverschillen en terreintoegankelijkheid
Ten tweede eten ze niet alleen gras, maar ook onkruid en jonge boompjes, wat het onderhoud van je voedselbos vermindert.
Schapen eten vooral gras, terwijl geiten ook jonge boompjes, vlinderstruiken en jonge abelen eten. Dit maakt ze ideaal voor combinatiebegrazing. In een permacultuur systeem zet je schapen in op open grasvelden en geiten op plekken waar struweel groeit.
Zo houd je de boompjes vrij van concurrentie zonder chemicaliën. Soay schapen zijn perfect voor moeilijk bereikbare plekken, zoals steile hellingen of onder inheemse struiken die vogels een veilige nestplek bieden.
Ze zijn klein en zelfredzaam, waardoor ze weinig tot geen extra verzorging nodig hebben. Prijzen voor Soay schapen liggen rond de €150-€250 per stuk, afhankelijk van de leeftijd en gezondheid.
- Combinatiebegrazing: Schapen voor gras, geiten voor struweel.
- Zelfredzaamheid: Soay schapen vereisen minimale zorg.
- Toegankelijkheid: Geiten komen op steile hellingen waar machines niet kunnen.
Achtergronden van beweidingsbeheer
Begrazingsbeheer is niet zomaar iets; het is een onderdeel van ecologisch beheer op waardevolle terreinen. Natuurmonumenten en waterschappen passen dit toe op plekken zoals de Sint-Pietersberg.
Hier grazen Mergellandschapen en Nederlandse landgeiten van maart tot en met december. Dit helpt om de natuurlijke vegetatie in stand te houden. Historisch gezien werden schapen gebruikt voor wol, vlees en melk.
Erosiebestendigheid en WBI2017 eisen
Tegenwoordig draait het meer om ecologische doelen, zoals erosiebestendigheid en biodiversiteit. In een voedselbos kun je dit toepassen door dieren in te zetten die passen bij je specifieke omgeving, of door bijen te houden met de juiste drachtplanten.
Volgens de WBI2017 (Wet Beheer Waterkeringen) is beweiden noodzakelijk voor erosiebestendige grasbekleding. Dit betekent dat je graslaag stevig genoeg moet zijn om waterkeringen te beschermen. Langdurig beweiden kan echter de bodem verarmen als je niet oppast. Daarom is het belangrijk om de begrazingsdruk te monitoren en ook ruimte te bieden aan nuttige insecten zoals graafbijen.
Op de Sint-Pietersberg wordt beweiding ingezet om erosie te voorkomen. De combinatie van schapen en geiten zorgt voor een evenwichtige vegetatieontwikkeling.
"Begrazing is de natuurlijke manier om je voedselbos gezond te houden zonder chemicaliën."
Voor je eigen voedselbos betekent dit: begin met een kleine kudde en pas de grootte aan op basis van de grasgroei. Een startpakket van 2 schapen en 1 geit kost ongeveer €400-€600, inclusief afrastering. Om erosie te voorkomen, zorg je voor een goede grasbekleding door afwisselend te begrazen.
Dit houdt de bodem stabiel en voorkomt uitdroging. In permacultuur systemen is dit essentieel voor de langetermijngezondheid van je land.
Praktische tips voor je voedselbos
Wil je beginnen met schapen of geiten in je voedselbos? Hier zijn een paar concrete tips om direct mee aan de slag te gaan.
- Kies de juiste rassen: Soay schapen voor zelfredzaamheid, Nederlandse landgeiten voor struweelbeheer.
- Start klein: Begin met 2-3 dieren per hectare en pas aan op basis van grasgroei.
- Afrastering: Gebruik elektrische afrastering van €50-€100 per 100 meter om je kudde binnen te houden.
- Wisselende begrazing: Verplaats de dieren regelmatig om bodemverarming te voorkomen.
- Monitor de bodem: Controleer elke maand of de graslaag gezond blijft en pas het aantal dieren aan.
Met deze aanpak houd je je voedselbos productief en ecologisch in balans.
Schapen en geiten zijn niet alleen nuttig, maar voegen ook charme toe aan je permacultuur landschap. Dus waar wacht je nog op? Ga op zoek naar lokale fokkers en start je eigen kudde!