Stel je voor: je oogst in je voedselbos een bes die smaakt naar een intense mix van zwarte bes en kruisbes, maar dan met extra veel sap en een betere weerstand.
▶Inhoudsopgave
Dat is de jostabes, een pareltje voor elke permacultuurtuin. Deze kruising is ontstaan in Duitsland en is inmiddels een vaste waarde in fruitboomgaarden. Je krijgt het beste van twee werelden in één struik. Ideaal voor wie houdt van fruit dat makkelijk groeit en vol van smaak is.
Wat is een jostabes precies?
Een jostabes is een hybride tussen de zwarte bes (Ribes nigrum) en de kruisbes (Ribes uva-crispa).
De naam is een mix van de Duitse woorden: Johannisbeere (bes) en Stachelbeere (kruisbes). Je herkent de struik aan zijn sterke, rechtopstaande takken en groene bladeren die licht geurig zijn. De bessen groeien in trossen, net als een kruisbes, maar zijn groter en donkerder van kleur.
Ze zijn stevig, glanzend en barsten niet snel open bij regen. De smaak is een feestje: friszuur met een diepe, zoete ondertoon.
Je proont duidelijk de zwarte bes, maar dan minder wrang. De kruisbes geeft structuur en extra sap.
De bessen zijn groot, soms wel 2 tot 3 centimeter. Ze rijpen vanaf half juli tot begin augustus. Je kunt ze zo eten, verwerken in jam of invriezen voor later. In een voedselbos plant je ze als middelhoge struik tussen hogere bomen en lagere gewassen.
Jostabessen zijn een aanwinst voor elke permacultuurtuin: ze zijn sterk, productief en smaken heerlijk.
Waarom deze bes onmisbaar is in je voedselbos
De jostabes is een echte doorvrager. Hij bloeit vroeg, vaak al in april, en trekt veel bijen en hommels aan.
Dat verbetert de bestuiving van andere fruitgewassen in je tuin. De struik groeit snel en geeft al in het tweede jaar een oogst. Je hebt weinig last van ziektes, zoals meeldauw of vruchtrot.
Ideaal voor wie laag onderhoud wil zonder in te leveren op opbrengst.
In permacultuur is de jostabes een waardevolle laag in de voedselbosstructuur. Je plant hem op een zonnige plek, maar hij tolereert ook halfschaduw. De wortels zijn compact en storen andere planten niet.
Je kunt hem combineren met aardbeien of bodembedekkers zoals kruipende tijm. De struik wordt ongeveer 1,5 tot 2 meter hoog en breed, dus ruimte is wel nodig.
Een volwassen plant geeft 4 tot 6 kilo bessen per jaar. De jostabes is duurzaam en klimaatbestendig.
Hij verdraagt vorst tot -25°C en is minder gevoelig voor schimmels dan zwarte bes. In een voedselbos werkt hij als een levende muur die wind breekt en vogels aantrekt. Je oogst is vers, lokaal en chemicaliën-vrij. Dat past perfect bij de principes van permacultuur: hergebruik, diversiteit en zelfvoorziening. Kortom, een slimme keuze voor elke tuinier.
Hoe plant en verzorg je een jostabes struik?
Plant een jostabes bij voorkeur in het najaar, van oktober tot maart.
Kies een plek met minimaal 6 uur zon per dag. De grond moet licht zuur zijn, pH 5,5 tot 6,5. Voeg compost of bladaarde toe voor structuur.
Zorg dat de plant ruimte krijgt: plant op 1,5 tot 2 meter afstand van andere struiken. Gebruik een ruim plantgat van 40 cm diep en breed.
Water geven is vooral belangrijk in het eerste jaar. Geef wekelijks 10 tot 15 liter water per struik bij droogte.
Daarna kan de plant het zelf. Snoeien doe je in de winter, wanneer de plant in rust is. Verwijder oude, dode takken en dun uit voor lucht en licht. Laaghangende takken knip je weg om de bessen schoon te houden.
Een snoeischaar van kwaliteit, zoals de Felco 2, is een goede investering (rond €50). Meststoffen zijn niet nodig als je compost gebruikt.
Een laag mulch van 5 cm houdt vocht vast en voedt de bodem. In permacultuur laat je blad vallen en voeg je organisch materiaal toe. Voorkom dat de struik te veel woekert; verwijder jonge uitlopers buiten de kruin.
Controleer op bladluizen in het voorjaar; spuit eventueel met een zachte zeepsop.
De jostabes is sterk, maar een beetje zorg verhoogt de oogst.
Prijzen, varianten en waar te kopen
De jostabes is verkrijgbaar als halfstam of struikvorm. Een plant van 2 jaar oud, 40-60 cm hoog, kost tussen €12 en €18.
Grotere exemplaren (80-100 cm) zijn er voor €20 tot €25. Bij gespecialiseerde kwekers zoals De Groene Stad of Fruitbomen.nl vind je rassen als ‘Josta’ en ‘Rote Gose’.
Deze zijn getest op opbrengst en ziekteresistentie. Bestel online of bezoek een tuincentrum in het najaar. Er zijn verschillende varianten, maar de ‘Josta’ is de meest voorkomende.
Hij is sterk en geeft grote bessen. De ‘Rote Gose’ is een zeldzamere variant met iets roder fruit en een lichtere smaak. Prijzen liggen vaak iets hoger, rond €22 per plant. Koop altijd planten met een gezonde wortelkluit en geen beschadigingen.
Vraag naar biologische kwekers voor de beste kwaliteit. Een goede struik gaat 15 tot 20 jaar mee.
Combineer je aankoop met andere voedselbosplanten voor kortingsmogelijkheden. Een pakket met jostabes, zwarte bes en kruisbes kost circa €45 tot €60.
Let op dat je planten koopt die geschikt zijn voor jouw streek. In Nederland en Vlaanderen zijn de meeste rassen goed winterhard. Je kunt ook stekken kopen of ruilen via permacultuur-netwerken. Dat bespaart geld en versterkt de lokale gemeenschap.
Praktische tips voor een geslaagde oogst
Pluk de blauwe honingbessen als ze volledig gekleurd zijn en licht meegeven. Doe dit in de vroege ochtend, wanneer de dauw is verdwenen.
Gebruik een emmer of mand om beschadiging te voorkomen. Was de bessen voorzichtig onder koud water.
Bewaar ze in de koelkast tot 5 dagen of vries ze in porties van 500 gram in. Zo geniet je maandenlang van je oogst. Verwerk de bessen tot sap, jam of likeur.
Voor sap gebruik je een slowjuicer; het rendement is hoog. Voor jam meng je 1 kg bessen met 700 gram suiker en sap van een citroen. Kook 20 minuten en vul potten. Je kunt ook jostabessensap maken met een handpers, zoals de Weston press (rond €35).
Experimenteer met combinaties: jostabes met aardbei of appel geeft verrassende smaken. Laat de gezonde zwarte bes 'Titania' niet met rust na de oogst.
Verzamel blad voor compost of thee. Snoei eventueel licht in de zomer om vorm te behouden.
Plant bloemen rondom de struik voor extra insecten. Denk aan lavendel, salie of zonnebloemen. Zo bouw je een levendig ecosysteem. De jostabes beloont je met jarenlang plezier en gezond fruit uit eigen tuin. Vergeet ook niet om een natuurlijke apotheek met vlier aan te planten.