Honingboom (Styphnolobium japonicum): Voor de late bijen in de zomer

De zomer loopt ten einde en de meeste bijen zoeken al rust. Toch is er nog leven in de tuin.

De honingboom, oftewel Styphnolobium japonicum, bloeit net als veel andere bomen uitgebloeid. Dit is het moment waarop late bijen, hommels en zweefvliegen een cruciale energieboost nodig hebben. Ze moeten zich klaarmaken voor de winter.

Deze boom biedt precies wat ze nodig hebben: voedsel zonder concurrentie. Je ziet ze soms staan in voedselbossen of permacultuurprojecten, maar ze verdienen een veel prominentere plek.

Ze zijn robuust, mooi en bovenal essentieel voor het ecosysteem. Als je een tuin hebt die wat langer groen wil blijven, is dit een aanwinst. We gaan kijken waarom deze boom zo speciaal is en hoe je hem inzet.

Waarom is de honingboom zo belangrijk?

Stel je voor: de lindeboom is uitgebloeid, de zomerbloeiers zijn klaar. De natuur lijkt even stil te vallen.

Maar de honingboom staat dan pas op het punt om te beginnen. Hij bloeit laat in de zomer, vaak van augustus tot september.

Dit is precies het moment dat bijen en hommels nog één laatste energievoorraad moeten aanleggen voor de koude maanden. Zonder deze late nectarbron sterven veel insecten voortijdig of overleven ze de winter niet. Dat is zonde, want insecten zijn de motor van je voedselbos. Ze bestuiven je fruitbomen en groenten.

De honingboom ondersteunt dus indirect de opbrengst van je hele tuin. Bovendien is het een prachtige sierboom die weinig eisen stelt.

Een ander groot voordeel is de locatie-onafhankelijkheid. Deze boom doet het goed op zowel zandgrond als kleigrond. In permacultuur noemen we dat een veerkrachtige soort.

Hij kan tegen een stootje en geeft terug aan de bodem. Zijn wortels helpen de grondstructuur te verbeteren, wat weer ten goede komt aan de groenten en fruitstruiken eromheen.

Hoe werkt de honingboom in de praktijk?

De honingboom (Styphnolobium japonicum) is een middelgrote boom die uiteindelijk zo’n 8 tot 12 meter hoog kan worden. Hij bloeit met hangende bloemtrossen die wit tot crèmekleurig zijn.

Het bijzondere is dat de bloemen weinig tot geen geur hebben, maar wel extreem veel nectar produceren.

Dit trekt vooral hommels en zweefvliegen aan die op zoek zijn naar grote hoeveelheden suiker. De werking is simpel maar effectief. In augustus, als de meeste planten uitgedroogd zijn, pompt de boom water en voedingsstoffen naar de bloemen.

Dit proces zorgt voor een continue stroom van nectar. De bijen kunnen hier de hele dag op vliegen.

Het is alsof je een tankstation opent wanneer alle andere stations gesloten zijn. Er is een klein verschil tussen de soorten. Sommige exemplaren hebben een gesloten kroon, andere een meer open structuur. Voor de insecten maakt het niet uit, maar voor jou als teler wel.

Een open kroon laat meer licht door naar de onderbegroeiing. Dit is handig als je er bessen of eetbare bosbodemkruiden zoals daslook onder plant.

Je kunt de boom ook als solitair object gebruiken. Let op: de boom produceert ook peulen. Deze peulen blijven lang aan de takken zitten, zelfs nadat het blad is gevallen.

Ze geven structuur aan de winterse tuin. Vroeger werden deze peulen gebruikt voor zeep, maar in de moderne permacultuur laat je ze meestal hangen als voedsel voor vogels en decoratie.

Soorten, varianten en prijzen

Er zijn weinig fokvarianten van de Styphnolobium japonicum, maar je hebt wel verschillende groeiwijzen. De meest voorkomende is de standaard vorm.

Deze koop je als solitaire boom. Een jonge boom van 125-150 cm hoog kost tussen de €35 en €50. Een grotere maat, bijvoorbeeld 175-200 cm, ligt rond de €60 tot €80.

Wil je een snellere impact in je voedselbos? Kies dan voor een boom met een stamhoogte van 180 cm.

Dit is een zogenaamde halfstam. Deze bomen kosten vaak tussen de €90 en €120. Ze hebben al een paar jaar groei achter de rug en geven direct meer schaduw en structuur.

Er is ook een variant die je soms tegenkomt: de ‘Snow White’. Dit is eigenlijk gewoon de soort, maar geselecteerd op compacte groei.

Handig voor kleinere tuinen. Deze is vaak iets duurder, rond de €70 voor een maat 150-175 cm.

Bij gespecialiseerde kwekerijen zoals ’t Heem of kwekerij Van den Berk vind je deze maten vaak op voorraad. Let bij aankoop op de kluit. Een boom met een gesloten kluit (pot) is jaarrond te planten, maar het beste moment is nog steeds het najaar. Een boom met een blote wortel is goedkoper (vaak 20% minder) maar kan alleen in de winter geplant worden. Voor een voedselbos is een potgekweekte boom vaak makkelijker, omdat hij minder wortelverstoring heeft.

Praktische tips voor aanplant en onderhoud

De honingboom, net als de bijzondere Japanse notenboom, houdt van een plekje in de zon of halfschaduw. Zorg dat de grond goed waterdoorlatend is. Stagneert het water?

Dan gaan de wortels rotten. Graaf dus een gat dat twee keer zo breed is als de kluit en vul dit aan met mengcompost van €10 per zak. Geef de boom direct na het planten 10 liter water, ook als het regent.

• Plant afstand: Houd minimaal 4 tot 5 meter afstand tot andere grote bomen.
• Combineren: Plant er wilde bergamot of herfstaster bij voor extra insectenlokatie.
• Snoeien: Doe dit in de winter, maar alleen dode takken. De boom groeit van nature mooi rond.
• Voeding: Geef eens per jaar een laag compost rond de stam, maar niet tegen de bast aan.

Een veelgemaakte fout is te veel snoeien. De honingboom heeft een natuurlijke kroon die mooi in balans is.

Snoeien om de vorm te forceren is vaak niet nodig. Als je hem snoeit, doe dit dan in de rustperiode (januari/februari). Gebruik een scherpe zaag om wondvocht te minimaliseren. Ben je bang voor vorstschade? Niet nodig.

De honingboom is zeer winterhard tot -20°C. Wel is het slim om de stam te beschermen tegen wilde grazers als je een voedselbos inricht met dieren, net zoals bij de vroegste bes van het jaar.

Gebruik hiervoor gaas of een bamboestokje met jute eromheen. Dit kost maar een paar euro en voorkomt schade. Als de boom eenmaal staat, hoef je eigenlijk niets meer te doen.

De honingboom is een investering in de toekomst van je tuin. Zonder bijen geen oogst.

Hij is droogtetolerant zodra hij goed geworteld is (na ongeveer 2 jaar).

In extreme droge zomers geef je wel eens extra water, maar verder is het een onderhoudsarme krachtpatser. Zijn waarde voor de late bijen is onbetaalbaar. Wil je je voedselbos naar een hoger niveau tillen?

Plant er dan meerdere bij elkaar. Een groep van drie bomen zorgt voor een betere bestuiving en een microklimaat.

De kosten zijn dan weliswaar hoger (circa €150 tot €240 voor drie bomen), maar de ecologische winst is enorm. Je tuin wordt een levend systeem dat zichzelf in stand houdt.