Het is eind mei. De meeste fruitbomen staan net in blad, en de eerste aardbeien zijn nog klein.
▶Inhoudsopgave
Dan is daar opeens die prachtige, diepblauwe bes, glanzend onder een fijne rijp. Je proeft hem: zoet, fris, en met een vleugje honing.
Dit is de honingbes, de vroege beloning van je voedselbos. Waarom zou je wachten op de herfst als je nu al kunt oogsten?
Wat is de honingbes?
De honingbes (Lonicera caerulea) is geen kruising tussen een honingraat en een bes. De naam slaat op de zoete, honingachtige smaak.
De plant is een sterke, opgaande struik die van nature voorkomt in de koude gebieden van Azië en Noord-Amerika.
In Nederland en België is het nog een echte nieuwkomer, maar hij wint snel aan populariteit bij permacultuur-liefhebbers. Het is een echte aanwinst voor de kroon- en struiklaag in je eetbare landschap. Je koopt de plant als struik, meestal twee jaar oud, met een kluit of in een pot.
De struik groeit uit tot ongeveer 1,5 tot 2 meter hoog en breed. De takken staan wat omhoog, waardoor hij niet te wild woekert.
Blad is er vroeg in het seizoen, vaak al in maart, en het blad is smal en langwerpig. De bloesem die daarna komt is opvallend, roomgeel en buisvormig, en trekt de eerste bijen aan. De bes zelf is de echte ster. Hij is langwerpig, donkerblauw en bedekt met een fijne, lichtblauwe waslaag (berijpt).
De grootte is indrukwekkend: 1,5 tot 2 cm lang. Qua textuur voelt hij stevig aan, maar hij smelt zachtjes in je mond.
De smaak is uniek: een mix van bosbes, framboos en zwarte bes, met die kenmerkende zoete, honingachtige nasmaak.
Waarom is de honingbes bijzonder?
Er zijn genoeg bessenstruiken te koop. Waarom zou je ruimte maken voor deze?
1. Supervroeg blad, bloesem en vrucht
Simpelweg omdat hij een gat in de oogstkalender vult. Terwijl de frambozen en bramen nog staan te bloeien, kun je al van deze heerlijke vruchten genieten.
Dat maakt hem tot een waardevolle aanvulling in een permacultuur-systeem dat streeft naar een constante, verspreide oogst. De honingbes loopt extreem vroeg uit. Zodra de zon wat kracht krijgt, schiet het blad tevoorschijn. Dit betekent dat de plant optimaal gebruikmaakt van het vroege voorjaarslicht.
De bloei volgt al in maart of april. Dit is vaak net voordat de echte nachtvorsten voorbij zijn, maar dat is geen probleem.
De bloesems kunnen vorst tot -8°C prima aan. De vruchtzetting is net zo snel. Afhankelijk van het ras en het weer, kun je al eind mei of begin juni oogsten.
2. Winterhard en robuust
Dat is soms wel vier tot zes weken eerder dan de vroege aardbei. Voor een voedselbos-ontwerper is dit een droom: je spreidt de oogst en houdt de biodiversiteit constant.
Een van de grootste pluspunten is de winterhardheid. De honingbes is een koude kikker in hart en nieren.
Bronnen noemen temperaturen tot -40°C. Dat betekent dat hij in de Lage Landen geen enkele winter vreest. Je hoeft hem niet in te pakken of op een beschutte plek te zetten.
Dit maakt hem tot een zorgeloze plant die jarenlang meegaat. Ook tegenover snoei- of plantfouten is hij vergevingsgezind.
3. Gezondheidsvoordelen
Hij herstelt snel en groeit gestaag door. Ideaal voor beginnende permacultuurders die nog een beetje aan het experimenteren zijn met hun snoeitechnieken.
De honingbes barst van de gezonde stoffen. Net als veel donkergekleurde bessen, zoals de gezonde aroniabes, zitten ze boordevol anthocyanen (de krachtige antioxidanten die ook in blauwe bessen en zwarte bessen zitten).
Deze stoffen helpen je lichaam te beschermen tegen vrije radicalen. Qua vitamines doen ze niet onder voor een sinaasappel: veel vitamine C en A. Handig voor je weerstand. En doordat ze zo zoet zijn, hoef je er geen suiker bij.
Ze zijn heerlijk als snack, door de yoghurt of verwerkt in een smoothie.
4. Weinig last van plagen en ziekten
De honingbes is een sterke plant. In de meeste tuinen heeft hij weinig tot geen last van ziekten of plagen. Slakken lusten hem niet graag (de bladeren zijn vaak wat taai), en bladluizen lijken hem te mijden.
Dit is typisch een eigenschap van planten die afkomstig zijn uit ruwe, koude gebieden. Ze zijn van nature weerbaar.
Dit maakt hem perfect voor een biologische tuin of voedselbos waar je geen chemische bestrijdingsmiddelen wilt gebruiken.
Je plant hem, geeft water, en oogst.
Hoe kweek je honingbessen?
Het kweken van honingbessen is eenvoudig, mits je rekening houdt met een paar cruciale punten.
2. Bestuiving en rassenkeuze
Zonder deze kennis loop je het risico een struik te planten die nooit bessen geeft. Dat zou zonde zijn.
Hier gaat het vaak mis. De honingbes is niet zelfbestuivend. Als je er maar één plant, krijg je misschien een enkele bes, maar de oogst zal nihil zijn. Je hebt ten minste twee verschillende rassen nodig die tegelijkertijd bloeien voor kruisbestuiving. De bijtjes en hommels moeten het stuifmeel van de ene struik naar de andere dragen. Populaire rassen die goed samenwerken zijn:
- 'Zojka' (Koperwiek): Een Pools ras.
Sterke groei, vroege oogst, heerlijke smaak.
- 'Wojtek': Een uitstekende bestuiver voor 'Zojka'.
- 'Aurora': Zeer productief en langwerpig van vorm.
- 'Boreal Blizzard': Grote vruchten en zeer winterhard.
- 'Honeybee': Zoals de naam al zegt, bijzonder zoet.
Tip van kwekerij Stekkers: plant minstens twee verschillende rassen. De bloei vindt plaats in maart/april, dus zorg dat ze in dezelfde periode bloeien. De kosten voor een tweejarige struik liggen vaak tussen de €12 en €18 per stuk.
3. Oogsten en bewaren
De bessen zijn rijp als ze diep donkerblauw zijn en makkelijk loslaten. Je trekt ze voorzichtig van de tak, net zoals je in het voorjaar sap tapt uit de berkenboom.
De oogsttijd is kort – meestal maar 2 tot 3 weken. Zorg dat je er elke dag even doorheen loopt, want vogels zijn er dol op.
Een klein net kan wonderen doen. De bessen zijn stevig en blijven buiten de koelkast een paar dagen goed. In de koelkast kun je ze een week bewaren.
Invriezen gaat uitstekend; ze verliezen weinig structuur. Ze zijn ook perfect om in te maken als jam of sap, maar vers zijn ze het allerlekkerst.
Leuke weetjes over de honingbes
Wist je dat de honingbes in Rusland en Canada al decennia lang wordt verbouwd? Daar is het een bekende superfood.
In Nederland ontdekken we het nu pas. De naam 'Honeyberry' is de Engelse vertaling, maar in het Russisch heet het 'Zhimolost'. De plant is een echte pionier.
Omdat hij zo vroeg bloeit, is hij een cruciale vroege voedselbron voor bijen en hommels die net uit hun winter slaap ontwaken.
Door er eentje in je tuin te zetten, help je de lokale insectenpopulatie enorm. De smaak is voor veel mensen even wennen. Het is geen zoete kers of aardbei. Het is complexer, frisser, met dat typische 'wilde' van bosfruit.
Eenmaal gewend, wil je niets anders meer. Probeer het eens in een taart met wat mascarpone; de frisse zuurgraad breekt de zoete romigheid perfect.
Als je een voedselbos aanlegt, denk dan aan de honingbes als de 'openingactie' van het seizoen. Hij verdient een plekje op een zonnige, beschutte plek, met ruimte om zich te ontwikkelen. Combineer hem ook eens met de honingboom voor late bijenvoeding; een plekje waar je in het vroege voorjaar de zon voelt, dat is waar hij van houdt.