Het effect van urine als meststof in een voedselbos (Pee-cycling)

Stel je even voor: je loopt door je voedselbos. Je ziet je appelbomen vol fruit, je hazelaars, je wilde peren.

Je bent een beetje aan het wieden en dan moet je nodig naar de WC. In een standaard tuinloop je naar het toilet binnen, spoel je door en is het water en de voedingsstoffen voorgoed verdwenen. Maar hier, in je voedselbos, is dat eigenlijk een gemiste kans.

Je staat midden in een cyclus, en je lichaam maakt deel uit van die cyclus.

Je urine is pure meststof. Het is vloeibaar goud voor je bomen en planten. Dit is pee-cycling, en het is de meest simpele, directe manier om je voedselbos te voeden en tegelijkertijd afval te verminderen.

Waarom urine eigenlijk zo krachtig is

Veel mensen denken dat urine afval is, maar dat is het biologisch gezien niet. Het is een overtollige bron van voedingsstoffen die je lichaam niet nodig heeft.

De getallen liegen er niet om. Een volwassene produceert jaarlijks tussen de 450 en 680 liter urine.

Dat is een flinke vijver. In die urine zit ongeveer 4 kilo stikstof en 0,36 kilo fosfor. Dat zijn gigantische hoeveelheden.

Je kent waarschijnlijk NPK-meststof: Stikstof (N), Fosfor (P) en Kalium (K). Urine bevat precies deze drie in een uitstekende verhouding voor plantengroei. Het werkt als een kant-en-klare vloeibare meststof. In tegenstelling tot chemische meststoffen die je in de winkel koopt, bevat urine geen agressieve chemicaliën of ammoniak.

Het is zacht voor de bodem en gaat direct de plant in.

In een voedselbos waar je werkt met fruitbomen en vaste planten, is dit pure brandstof voor nieuwe groei.

Het wereldwijde plaatje: waarom dit nu relevant is

Je bent misschien een kleine voedselbosbouwer, maar de wereld is groot. Kijk naar Rusland en Oekraïne.

Dit zijn enorme producenten van landbouw en chemische meststoffen. Door de oorlog en de sancties ontstaan er tekorten en stijgen de prijzen van kunstmest enorm.

De afhankelijkheid van deze externe bronnen wordt steeds duidelijker. Door je eigen urine te recyclen, maak je je los van die markt. Je bent niet afhankelijk van een fabriek aan de andere kant van de wereld.

Je sluit je eigen kringloop. Dit maakt je voedselbos niet alleen goedkoper, maar ook veerkrachtiger en onafhankelijker. Je gebruikt wat je hebt, en dat is een krachtig idee.

Bemesten met urine: zo werkt circulaire landbouw in de praktijk

Het concept is simpel, maar de uitvoering vraagt om wat discipline. Je wilt namelijk wel veilig werken.

De basisregel van pee-cycling is scheiden. Je vangt urine apart op van ontlasting. Waarom?

Omdat ontlasting pathogenen (ziekmakende bacteriën) kan bevatten, en urine normaal gesproken steriel is. Door het apart te houden, blijft de urine veilig om te gebruiken. In de praktijk betekent dit dat je ofwel speciale urinescheidingstoiletten gebruikt, ofwel (voor de echte doe-het-zelvers) een emmer gebruikt die je leeggooit in een opslagvat. De urine kan je direct gebruiken, maar het slimste is om hem even te verdunnen.

Een verhouding van 1:10 (één deel urine op tien delen water) is een veilige standaard voor de meeste planten in je voedselbos.

Circulaire landbouw, kringloop sluiten

Je giet dit rondom de kruin van de boom (de druppelzone), niet direct tegen de stam. Dit is waar permacultuur echt gaat leven. In de natuur bestaat geen afval.

Een dier plast, de grond neemt het op, de plant groeit, het dier eet de plant. Wij mensen hebben deze kringloop doorbroken met riolering.

Met pee-cycling herstel je dat. Je zorgt dat de mineralen die je lichaam uitscheidt, terug gaan naar de bodem waar nuttige bodemdiertjes ze verwerken tot voeding waar ze vandaan kwamen.

Voor een voedselbos is dit essentieel. Bomen halen veel mineralen uit de bodem. Als je ze oogst en op eet, verdwijnt die mineralen uit je tuin, terwijl je juist moet waken voor een gezonde, bedekte bodem.

Akkerbouwers, beleidsmakers, vollegrondstuinders

Met urine breng je ze terug. Het is een geschenk aan je tuin dat ervoor zorgt dat je bomen vitaal blijven, beter tegen droogte kunnen en meer fruit geven.

Je bent letterlijk je eigen bemesting aan het produceren. Hoewel dit artikel gaat over jouw voedselbos, is het goed om te weten dat je niet de enige bent.

Over de hele wereld kijken boeren en beleidsmakers naar deze methode. In Nederland is de regelgeving nog streng.

Volgens de meststoffenwetgeving (2023) mag je niet zomaar op grote schaal urine uitdelen. Er zijn vergunningen nodig voor grootschalige toepassing. Maar voor jouw eigen voedselbos? Door het bodemleven te stimuleren valt er veel in te doen.

De overheid stimuleert het sluiten van kringlopen. Het gaat om schaal.

Op je eigen perceel, met je eigen urine, ben je aan het experimenteren met de landbouw van de toekomst. Je bent een pionier die laat zien dat het kan, zonder dure middelen.

Veiligheid en Valkuilen: Doe het goed

Om van pee-cycling een succes te maken, moet je een paar dingen weten.

De grootste valkuil is het direct onverdund toepassen. Urine is zout. Te veel zout op één plek kan planten verbranden. Daarom verdun je altijd.

Ook is het verstandig om het te gebruiken op planten die veel voeding nodig hebben, zoals je fruitbomen in het groeiseizoen, of op je composthoop. Een andere waarschuwing: gebruik het nooit rauw op bladgroenten die je rauw eet, zoals slablaadjes, direct voor de oogst.

De kans op besmetting is dan aanwezig, zelfs als je scheidt. Gebruik het liever op de grond rondom de planten.

Voor je fruitbomen is het overigens perfect. De vruchten zitten hoog en raken de grond niet.

"Verzamel urine apart van ontlasting om pathogenen te verwijderen en veilig te gebruiken als meststof."

Praktische tips voor in je voedselbos

Het begint met een simpele opvang. Je kunt een gietertje kopen en die in de schuur zetten.

Of een speciale separator voor je toilet. Er zijn nu ook compacte urine-opslagvaten te koop, vaak van HDPE plastic, die UV-bestendig zijn. Een vat van 100 liter kost ongeveer €60,- tot €80,-. Zorg dat je het goed afsluit, anders verliest het stikstof (ammoniakgeur) en dat wil je juist in de grond hebben.

Plan je bemesting. In het voorjaar, als je bomen uitlopen, hebben ze stikstof nodig.

Geef dan een dosis verdunde urine. In de herfst, als ze wortels aanmaken voor de winter, is fosfor en kalium belangrijk.

Urine bevat beide, dus je kunt het het hele seizoen door gebruiken. Let op de pH van je bodem; urine is licht zuur, wat in de meeste Nederlandse voedselbossen (die vaak wat kalkrijk zijn) juist goed is. Begin klein.

Probeer het eens bij één appelboom. Kijk hoe de boom reageert.

Je zult snel zien dat het blad groener wordt en de groei toeneemt. Je bent goed bezig voor de planeet, je portemonnee en je voedselbos. Het is tijd om de kringloop te sluiten.