Stel je voor: het is begin mei. De tuin ontwaakt langzaam, de eerste bijtjes zoemen en jij staat op het punt om de allereerste, dieprode oogst van het jaar te plukken.
▶Inhoudsopgave
Nog voordat de aardbeien en kersen hun werk doen, biedt de honingbes jou een vroeg, donker en supergezond snoepje. Deze struik is een absolute gamechanger voor elke permacultuur- of voedselbosliefhebber. Het is een van de redenen waarom deze bes steeds vaker opduikt in Vlaamse en Nederlandse tuinen. Het is niet zomaar een vrucht; het is een vitamineboost die moeiteloos doorwinterde koude trotseert.
Wat is de honingbes?
De honingbes, of Lonicera caerulea, is een struik die je eigenlijk in elke eetbare tuin zou moeten hebben. Het is een relatief onbekende held, maar hij wint snel aan populariteit.
Hij combineert robuustheid met een unieke smaakbeleving. Je kent die typische klimopbloempjes wel?
Die behoren tot dezelfde familie, maar hier draait het om de eetbare, blauwzwarte vrucht die er aan groeit. De plant is compact, groeit redelijk rechtop en wordt ongeveer 1 tot 2 meter hoog. Dat maakt hem perfect voor de middelgrote voedselboomtuin.
Hij vormt geen woekerende wortels en past makkelijk tussen andere fruitbomen of vaste planten. Omdat de struik al vroeg in het seizoen blad krijgt, is hij ook visueel een vroege blikvanger.
Oorsprong en kenmerken
Deze bes komt oorspronkelijk uit de koudere gebieden van het noordelijk halfrond. Denk aan Siberië, Canada en delen van Japan. Die afkomst verklaart meteen zijn enorme uithoudingsvermogen. De vrucht is langwerpig en donkerblauw tot bijna zwart wanneer hij rijp is.
In de hand voelt hij stevig aan, maar bij het rijp worden verandert de textuur.
Wat hem uniek maakt, is de smaak. Mensen beschrijven het vaak als een complexe mix. Je proeft de frisheid van een bosbes, het fruitige van een framboos en de diepe nootachtige ondertoon van een zwarte bes.
Als klap op de vuurpijl heeft hij een licht zoete, honingachtige nasmaak. Vandaar ook de naam.
Waarom is de honingbes bijzonder?
Er zijn genoeg bessen te verzinnen, maar de honingbes springt eruit. Waarom? Omdat hij op momenten bloeit en oogst waar andere gewassen het af laten weten.
Hij is de pionier van je tuin. Hij zorgt ervoor dat je eigen voedselvoorziening al vroeg in het jaar op gang komt.
1. Supervroeg blad, bloesem en vrucht
Bovendien is hij een krachtpatser wat betreft gezondheid. Wie denkt dat bosbessen de koning van de antioxidanten zijn, heeft de honingbes nog niet ontdekt. Deze kleine vrucht bevat vaak nog meer anthocyanen en vitamine C.
Ideaal voor het versterken van je immuunsysteem net voor de zomer. Timing is alles in de tuin.
2. Winterhard en robuust
De honingbes begint al vroeg in het voorjaar met uitlopen. Zodra de zon wat krachtiger wordt, schiet de struik vol groen. Kort daarna, rond maart of april, komen de bleekgele bloemen tevoorschijn. Deze bloemen zijn niet alleen mooi, maar ook belangrijk voor de eerste bijen en hommels.
De vruchtzetting volgt snel. Afhankelijk van het ras en het weer kun je in mei of juni oogsten.
Dat is vaak weken voordat de eerste aardbeien of braambessen rijp zijn. Voor wie houdt van vroeg oogsten, is dit de ultieme winnaar. Een van de grootste troeven van deze struik is zijn vermogen om extreme koude te doorstaan.
Hij kan temperaturen aan tot wel -40°C. Zelfs in de strengste Vlaamse of Nederlandse winters zal deze struik niet snel kapotvriezen.
3. Gezondheidsvoordelen
Dit maakt hem extreem onderhoudsvriendelijk. Je hoeft hem in de winter niet in te pakken met vilt of stro. Hij gewoon. Diep in de grond wortelt hij stevig en wacht op het warme lentegroen.
Dit maakt hem tot een zorgeloze aanwinst voor beginnende tuinders die nog twijfelen over de kwetsbaarheid van fruit. De honingbes is een superfood uit eigen tuin.
Qua voedingswaarden doet hij niet onder voor de duurdere superfoods uit de winkel.
Hij zit bomvol antioxidanten, die je lichaam beschermen tegen vrije radicalen. Ook de hoeveelheid vitamine C is indrukwekkend. Daarnaast bevat de bes veel vezels en anthocyanen.
4. Weinig last van plagen en ziekten
Die laatste stof geven de bes niet alleen zijn donkere kleur, maar zijn ook ontstekingsremmend. Eet je regelmatig een handvol vers geplukte honingbessen, dan geef je je gezondheid een flinke oppepper.
In de biologische tuinbouw is de honingbes een geliefde plant omdat hij weinig tot geen last heeft van ziekten. Schimmels zoals meeldauw laten hem vaak links liggen. Evenmin zijn er grote plaaginsecten die specifiek op deze struik jagen. Dit betekent dat je hem zonder bestrijdingsmiddelen kunt kweken.
Ideaal voor een voedselbos waar het evenwicht centraal staat. Je plant hem en hij doet het gewoon, ook als je nieuwe smaken wilt ontdekken met kinderen.
Geen gedoe met spuiten of behandelen. Puur natuur.
Hoe kweek je honingbessen?
Wil je zelf aan de slag? Goed idee. De plant is sterker dan de meeste fruitstruiken, maar er zijn een paar dingen om rekening mee te houden.
Standplaats en groei
Zet hem op de juiste plek en zorg voor de juiste combinatie, dan heb je jarenlang plezier van je oogst. De honingbes houdt van zon. Zet de struik op een plek waar hij minstens 6 uur per dag volle zon krijgt.
Hoe meer zon, hoe zoeter en intenser de smaak van de bessen.
Bestuiving en rassenkeuze
In de schaduw zal de struik wel groeien, maar de opbrengst en smaak zullen minder zijn. Wat de grond betreft, is hij niet heel kieskeurig. Een voedzame, goed doorlatende grond is ideaal.
Hij houdt niet van extreme droogte, dus in de zomer een beetje water geven helpt. Zorg dat de wortels niet in het water staan.
Een plekje in de halfschaduw kan ook, maar kies dan voor de wat koelere plekken in de tuin.
Dit is cruciaal. Plant nooit maar één struik. De honingbes is niet zelfbestuivend. Je hebt minstens twee verschillende rassen nodig om vruchtzetting te krijgen. De bloemen moeten bestoven worden door stuifmeel van een ander ras. Populaire rassen die goed samenwerken zijn 'Aurora', 'Boreal Blizzard' en 'Honeybee'.
Oogsten en bewaren
Een mix van deze rassen geeft vaak de beste resultaten. Ze bloeien ongeveer tegelijk, waardoor de bijtjes makkelijk van de ene naar de andere struik kunnen vliegen.
Geduld is een schone zaak, ook bij de honingbes. De bessen kleuren vroeg donkerblauw, maar dat betekent niet dat ze meteen perfect zijn. Wacht tot ze volledig donkerblauw zijn en makkelijk loslaten als je ze zachtjes tussen je vingers draait. Net zoals je bij het oogsten van mals lindeblad leert, is het juiste moment cruciaal voor de beste smaak.
Volgens de experts mag je ze best nog 10 dagen aan de plant laten hangen na het kleuren. Ze rijpen door en worden zoeter.
De oogst is niet enorm groot per struik (reken op een paar kilo per volwassen struik), maar de kwaliteit is top. Ze zijn vers heerlijk, maar je kunt ze ook invriezen, verwerken tot sap of de marktwaarde van je oogst bepalen.
Leuke weetjes over de honingbes
- Vroeg in het seizoen: De bloesem is een van de eerste voedselbronnen voor wilde bijen in het voorjaar.
- Veelzijdig: De smaak combineert perfect met yoghurt, muesli of in een fruitsalade met vroege aardbeien.
- Wintergroen: Sommige rassen houden hun blad lang vast, wat zorgt voor structuur in de winter.
- Wortelstelsel: De wortels helpen bij het vasthouden van water in de bodem, wat goed is voor je tuinecologie.
Tip: Combineer de honingbes in een voedselbos met andere vroege gewassen zoals rabarber of aardbei. Zo blijft er in mei en juni constant iets te oogsten!