Abrikozen kweken in het microklimaat van je voedselbos

Stel je voor: je trekt een verse abrikoos uit je eigen voedselbos. De zon heeft de fluwelen schil warm gemaakt, en het vruchtvlees is zo zacht dat het bijna smelt op je tong.

In Nederland is dit een zeldzame ervaring. De commerciële teelt faalt hier vanwege koude voorjaren en onzekere opbrengsten. Maar in jouw voedselbos, met slimme keuzes en een goed microklimaat, is het absoluut haalbaar.

Het gaat om het creëren van een beschutte warmtebron, een plek waar de vroege bloesem beschermd is tegen nachtvorst en de boom kan gedijen.

Het is een uitdaging, een experiment, maar het resultaat is een overvloed van zoet, zomers fruit dat je nergens koopt.

Het kweken van abrikozen

Abrikozen (Prunus armeniaca) behoren tot de steenvruchtenfamilie, dezelfde groep als perziken en pruimen.

Hun oorsprong ligt in Noordoost-China en Rusland, wat direct verklaart waarom ze wel wat koude kunnen verdragen, maar vooral vroeg in het voorjaar kwetsbaar zijn. De bloesem verschijnt al in februari of maart.

Dit is meteen de grootste valkuil: een nachtvorst in maart kan de hele oogst vernietigen. In een voedselbos werken we daarom met microklimaten. We zoeken een plekje tegen een muur of schutting die de ergste koude wind vangt en de warmte van de zon 's nachts vasthoudt. Zo’n warm plekje maakt het verschil tussen een kale boom en een oogst.

Een abrikozenboom kan in de ideale situatie wel 10 meter de lucht in gaan.

Voor een voedselbos of zelfs een flinke stadstuin is dat vaak te groot. Het beheer wordt lastig en de oogst is moeilijk te plukken. Daarom kiezen we bijna altijd voor een laagstam of halfstam.

Deze bomen blijven beheersbaar, variërend van 2,5 tot 4 meter hoog. Ze zijn makkelijker te snoeien en te beschermen.

Rassen en aanschaf

En vergeet niet: hoewel de meeste rassen zelfbestuivend zijn, plant je altijd het liefst twee verschillende rassen bij elkaar.

De productie gaat omhoog en de vruchten worden groter. Denk aan een combinatie van 'Bredase' en 'Nancy'. Omdat er in Nederland geen commerciële abrikozenteelt is, vind je in de gangbare tuincentra vaak maar één of twee rassen.

Die zijn meestal niet optimaal geschikt voor ons klimaat. Als voedselbos-enthousiasteling ga je op zoek naar kwekersijen die zich specialiseren in fruitbomen voor de noordelijke tuin.

De basis voor succes ligt bij vroegrijpende rassen met kleinere vruchten. Grote vruchten hebben een langere rijptijd nodig en lopen dus meer risico in het wisselvallige Nederlandse voorjaar.

De volgende rassen zijn getest en werken goed in Nederlandse tuinen en voedselbossen: Voor een jonge boom vanuit de kwekerij betaal je tussen de €35 en €55.

Een grotere maatboom (met kluit) kost al snel €70 tot €90. De investering is de moeite waard, maar zorg dat je de juiste keuze maakt. Vraag de kweker specifiek om rassen die in Nederland getest zijn. Zo voorkom je teleurstellingen na een strenge winter.

• Bredase: Een klassieker, vroegrijpend en betrouwbaar.
• Clara: Een sterk ras met goede vruchtzetting.
• Kuresia: Zeer vroeg, ideaal om het rijpeseizoen te starten.
• Tros Oranje: Zoet en compact, goed voor kleinere tuinen.
• Nancy: Een robuuste ras, houdt van een warm plekje.
• Orangered / Oranjerood: Vroeg en sappig.

Abrikozen zijn kieskeurig wat betreft hun voeten. Ze houden van grond die water doorlaat, maar wel vocht vasthoudt.

Een zavelgrond, humusrijke zandgrond of een goede kleigrond is perfect. De valkuil is natte voeten. Als de grondwaterstand te hoog is of als het water in de winter blijft staan, gaat de wortelrot ontstaan.

De boom ziek en gaat dood. In een voedselbos waar vaak veel groenafval ligt, kan de bodemstructuur soms te vast worden.

Grond en standplaats

Zorg dat je bij het planten zand of grind mengt als je zware klei hebt.

Je creëert een bergje van 30 centimeter boven de grond waar de boom op staat, zodat overtollig water weg kan zakken. De standplaats is het allerbelangrijkste. Zoek de warmste plek op in je tuin.

Tegen een zuidelijke muur of schutting is ideaal. De muur warmt op door de zon en geeft die warmte af tijdens de koude nachten.

Dit is essentief voor de bloesem in maart. Zorg voor minimaal 6 tot 8 uur zon per dag.

Zonder zon geen zoete abrikozen. Bescherm de boom tegen de koude wind van het noorden en oosten.

Dit kan met een hogere haag of een gebouw. In een voedselbos plant je de abrikoos vaak aan de rand, in de 'ecotone' (de overgang van bos naar open veld), zodat hij volop licht heeft maar wel beschut is. Veel mensen denken dat snoeien ingewikkeld is, maar net als bij kersenbomen in een voedselbos draait het bij abrikozen om één simpel principe: vruchtvorming op eenjarig hout. Dit betekent dat de boom bloesemt en vrucht zet op het hout dat het afgelopen jaar is gegroeid.

Snoei- en leivormen

Als je nooit snoeit, worden takken te lang en kaal. De energie van de boom verspreidt zich over te veel takken, waardoor de vruchten klein blijven en de oogst achteruitgaat.

Dit is een veelgemaakte fout. De snoei is simpel. In de winter (februari, als de ergste kou voorbij is) knip je de takken van het voorgaande jaar terug tot ongeveer de helft van hun lengte.

Dit stimuleert de boom om nieuwe, sterke eenjarige scheuten te maken. Verwijder ook dode of zieke takken direct.

Voor een laagstam boom is dit prima te doen. Wil je fruitbomen in potten houden in een kleine tuin?

Overweeg dan een leivorm. Je leidt de hoofdtakken horizontaal langs een muur of rek. Dit bespaart ruimte, zorgt voor een betere lichtinval en is makkelijker te oogsten.

Een leivorm kost in de aanschaf wel meer (€60-€100), maar is ruimtebesparend. Abrikozen bloeien vroeg, vaak al als er nog maar weinig insecten actief zijn.

Bestuiving en vruchtzetting

Dit maakt ze gevoelig voor een gebrek aan bestuivers. Hoewel de meeste rassen zelfbestuivend zijn (ze kunnen vrucht zetten met hun eigen stuifmeel), merk je dat de vruchten kleiner zijn en de opbrengst lager.

Wil je serieuze oogst? Plant minimaal twee verschillende rassen in elkaars buurt.

De bijtjes die dan op bezoek komen, doen de rest. Als de lente zacht verloopt en de bijen vliegen, kan de boom overvloedig bloeien. Voor succesvolle perenbomen in het voedselbos is de juiste bestuiving en standplaats essentieel. Dit is prachtig om te zien, maar het kan te veel van het goede zijn. De boom heeft maar beperkte energie.

Om grote, sappige vruchten te krijgen, mag je best dunnen. Als je in mei ziet dat er tientallen miniatuur-abrikoosjes hangen, knip je er een deel uit.

Laat om de 10 tot 15 centimeter één vrucht zitten. Dit zorgt ervoor dat de overgebleven vruchten meer ruimte, zon en voedingsstoffen krijgen. Je oogst wordt compacter en veel smaakvoller.

Het wachten wordt beloond in de zomer. In een kas of tegen een warme muur kunnen abrikozen al in juli rijp zijn.

Oogst en rijping

In de volle grond buiten is augustus de maand waarin je kunt oogsten.

Hoe weet je wanneer het zover is? De kleur is je eerste indicatie. Ze verkleuren van groen naar geel/oranje.

De tweede check is de zachtheid. Een rijpe abrikoos geeft licht mee als je er zacht op drukt.

De schil voelt dan fluweelzacht aan. En de derde check is de geur; een rijpe abrikoos ruikt heerlijk zoet.

Pluk de vruchten voorzichtig met het steeltje eraan. Ze zijn kwetsbaar. Ze zijn slecht houdbaar; vers van de boom zijn ze het allerlekkerst.

Eet ze direct op, verwerk ze in jam (met weinig suiker) of leg ze te drogen in de zon of een dehydrator. Zo geniet je maanden later nog van je oogst uit het voedselbos. De grootste vijand van de abrikozenboom in Nederland is bacteriekanker. Dit is een agressieve bacterie die de boom via wondjes binnendringt.

Ziekten en ongedierte

Je ziet het aan bruine, ingezakte plekken op takken of bladeren, en soms sterft er plotseling een hele tak of de hele boom af.

Helaas is er weinig aan te doen als de boom eenmaal besmet is. Voorkomen is het enige wat rest. Goede snoei is de beste bescherming.

Snoei alleen in droge periodes. Na een regenbui is de kans op verspreiding van bacteriën groot.

Gebruik schone, scherpe gereedschappen en desinfecteer ze met spiritus of schoonmaakazijn tussen het knippen door.

Zorg dat de boom sterk is door hem op de juiste plek te planten en de bodem gezond te houden met compost en mulch. Een sterke boom kan beter weerstand bieden. Zie je een bruine plek?

Knip de tak dan direct ver onder de aantasting weg en verbrand het hout. Laat het niet in de tuin composteren.