Een spade is niet zomaar een stuk gereedschap; het is je belangrijkste partner bij het aanleggen van een voedselbos, het planten van fruitbomen of het graven van drainagegangen.
▶Inhoudsopgave
De verkeerde uitrusting levert rugpijn op en een frustrerend klusje. De juiste spade, met een essenhouten steel, verandert zwaar werk in een soepele beweging. Het gaat hier om kracht en duurzaamheid, essentieel voor elke permacultuur-liefhebber die de natuur een handje wil helpen.
Waarom een spade met essensteel beter is voor je rug
De essenhouten steel is de gouden standaard voor wie serieus in de aarde duikt. Dit hout is van nature buigzaam maar extreem sterk, wat betekent dat het de schokken van het stoten op klei of wortels absorbeert. In plaats van die trilling direct door te geven aan je polsen en onderrug, veert de steel mee.
Dit ontziet je lichaam aanzienlijk tijdens urenlang graven in de aanleg van je voedselbos.
Een glasvezelsteel mag dan "bijna onbreekbaar" zijn, het voelt vaak kil en hard aan. Essen geeft een warm, natuurlijk gevoel dat je beter in de hand hebt, vooral als je natte handen hebt.
Bovendien is een kwalitatieve essenhouten steel, afkomstig van ambachtelijke makers zoals De Pypere uit West-Vlaanderen, een investering die decennia meegaat mits je hem goed verzorgt. Combineer dit met een blad van gehard staal dat verhit en plots afgekoeld is, en je hebt een gereedschap dat moeiteloos door zwaar kleigrond snijdt.
Welke spade past bij jou?
De keuze hangt volledig af van je werkzaamheden in de tuin of op het land. Ga je een brede plantput graven voor een fruitboom of leg je een drainage aan?
De juiste vorm van het blad maakt het verschil tussen werken en sjouwen. Een spade is gemaakt om te graven en te kappen, een schop is er om te scheppen. Die twee moet je nooit door elkaar halen, zeker niet in compacte kleigrond.
Let ook op de maat van de steel. Een te korte steel dwingt je om te veel te bukken, wat je rug enorm belast.
Te lang geeft weinig hefboomwerking. Voor de meeste mensen tussen de 160 cm en 180 cm is een steel van 95 cm ideaal. Ben je langer dan 180 cm? Kies dan zeker voor een 110 cm steel. Dit zorgt ervoor dat je rechtop kunt staan tijdens het diep graven.
Een spade kiezen: zo doe je dat
Bij het kopen draait het om drie dingen: blad, steel en prijs. Een kwalitatieve spade begint bij een blad van gehard staal.
Dit materiaal is hard genoeg om niet te buigen bij weerstand, maar scherp genoeg om wortels te snijden.
Veel professionele spades, zoals die van De Pypere, hebben een blad dat door gebruik zelfs scherper wordt. Je betaalt hiervoor: een goede spade kost al snel boven de 100 euro. Dat lijkt veel, maar het is een tool voor het leven.
De steel is je verbinding met de kracht van de aarde. Kies voor essen tenzij je specifiek zoekt naar een onbreekbare optie voor extreem ruig werk. Controleer of de steel stevig in het blad is verankerd. Een T-vormige kruk (of 'knobbel') aan het einde van de steel is cruciaal: je kunt er kracht op zetten met je handpalm zonder dat je hand afglijdt. Vergeet niet om na het werken in je voedselbos je tuingereedschap roestvrij op te bergen, zodat je jarenlang plezier hebt van je investering.
3x spade, 3x andere functie
Niet elke spade is hetzelfde. In de permacultuur en bij het aanplanten van bomen kom je verschillende modellen tegen.
Traditionele schopspade
Elk is ontworpen voor een specifieke bodem of klus. Hieronder de drie meest voorkomende types die je in je schuur wilt hebben.
Dit is de alleskunner voor de moestuin. De traditionele schopspade heeft een rechthoekig blad en is ideaal voor het steken van gaten voor groenten of het verplanten van kleinere struiken. In zandgrond werkt hij heerlijk.
Bats (rondbladige spade)
In klei kan hij vastlopen. De bladrand is scherp, waardoor je makkelijk wortels doorsnijdt bij het uitgraven van vaste planten. De bats, of ronde spade, is de favoriet voor het graven van gaten. De ronde vorm zorgt ervoor dat je een perfect rond gat graaft, wat ideaal is voor het planten van bomen en struiken zonder dat je wortels in de hoeken hoeft te duwen. Heb je ook een goede bosmaaier voor het grove werk nodig om je terrein voor te bereiden?
De bodem van het gat blijft vlak. Gebruik dit type nooit voor zware klei; de ronde vorm heeft te weinig snijkracht aan de zijkanten.
Draineerspade
Voor het aanleggen van drainage of smalle geulen in een voedselbos is de draineerspade onmisbaar. Dit gereedschap heeft een smal, lang blad met een opstapje (trede) bovenop.
Je kunt je volle gewicht op dat opstapje zetten om het blad diep in de grond te drukken. Dit maakt het graven van smalle, diepe sleuven voor leidingen of waterafvoer veel efficiënter en minder vermoeiend voor je rug.
Praktische tips voor je rug en gereedschap
De techniek is net zo belangrijk als de tool. Volg deze regels om blessurevrij te blijven.
- Gebruik je benen, niet je rug: Zet de spade in de grond, druk met je voet op het blad en gebruik je lichaamsgewicht. Duw de steel nooit omlaag met je armen; dat belast je onderrug te veel.
- Werk in kleine stapjes: Til niet een enorme klomp klei op. Grond die je moeilijk kunt scheppen, is te zwaar. Breek het werk op in kleinere gaten en minder gewicht per keer.
- Gebruik de kruk: Druk met je handpalm op de T-vormige kruk aan het einde van de steel. De andere hand houdt de steel vast bij het bochtgedeelte. Zo heb je maximale controle en hefboomwerking.
- Onderhoud is essentieel: Spoel het blad na gebruik af met water om aarde en wortelresten te verwijderen. Droog hem af en smeer het blad in met olie (zoals lijnolie) om roest te voorkomen. Een schone spade gaat langer mee.
Een goede spade voelt niet zwaar aan; hij voelt als een verlengstuk van je lichaam.
Met de juiste spade, een essenhouten steel en de juiste techniek wordt graven in je voedselbos geen straf, maar een meditatie. Als je ook bramen en brandnetels effectief verwijdert, zal je rug je dankbaar zijn en groeien je fruitbomen beter in een goed voorbereide bodem.