Omgevingsvergunning en bestemmingsplan: Waar moet je op letten?

Bestemmingsplannen en omgevingsvergunningen

Je wilt een voedselbos starten, misschien wel met appelbomen, peren en hazelaars. Je droomt van een stukje natuur waar je zelfs paddenstoelen kweekt.

Maar dan komt er een stapel papieren op je af. Bestemmingsplannen, omgevingsvergunningen, het voelt als een doolhof zonder uitgang. Geen zorgen, ik leg het je simpel uit.

Alles over bestemmingsplannen

We gaan samen kijken waar je op moet letten zodat je bomen de grond in kunnen zonder juridische nachtmerries.

Een bestemmingsplan is eigenlijk een set regels voor jouw stukje grond. De gemeente bepaalt hierin wat je mag bouwen, kappen of verbouwen. Voor een voedselbos is dit vaak het eerste obstakel. Staat er 'agrarisch' op je bestemming?

Dan mag je meestal wel bomen planten, maar misschien geen schuur bouwen voor je appelmost. Is het 'woonbestemming'? Dan zit je al snel aan regels vast voor 'groen' versus 'bouwwerk'.

Gelukkig is er de Kruimelregeling. Dit is een gouden regel voor kleine aanpassingen. Je mag in 11 gevallen afwijken van het bestemmingsplan zonder lange procedures.

Denk aan het plaatsen van een kleine tuinschuur voor je fruitoogst of een insectenhotel.

Dit scheelt je maanden wachten. Check wel altijd even de specifieke voorwaarden voor jouw gemeente, want elke gemeente past de kruimelregeling iets anders toe.

Stappenplan beoordeling aanvraag vergunning omgevingsplanactiviteit bouwwerken

Voordat je de schop in de grond zet, moet je weten of je een vergunning nodig hebt. De Omgevingswet is nu nog in een overgangsfase.

Dat betekent dat de oude en nieuwe regels even naast elkaar bestaan.

Het voelt soms verwarrend, maar met een stappenplan kom je er wel. Eerlijk is eerlijk: de meeste plannen voor een voedselbos zijn vergunningvrij. Je plant bomen, legt paden aan en misschien een composthoop.

Vergunningplicht omgevingsplanactiviteit bouwwerken

Dat mag meestal zonder officiële brief. Maar zodra je iets bouwt, zoals een kas voor je vijgen of een overkapping voor je oogstfeest, moet je opletten.

Je vraagt je af: is mijn plan vergunningplichtig? De kern is of je bouwwerk binnen het omgevingsplan past. Het omgevingsplan is de opvolger van het bestemmingsplan. Als je plan niet in het omgevingsplan past, heb je een omgevingsvergunning nodig.

Simpel gezegd: als je iets bouwt dat niet in de regels staat, vraag je toestemming.

Er is goed nieuws. Artikel 2.29 van het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) zorgt voor vergunningvrij bouwen voor veel kleine dingen. Denk aan een dakkapel aan de achterkant van je schuur, tuinmeubilair of zelfs kleine infrastructurele bouwwerken zoals een pad van boomschors.

Stappen beoordeling omgevingsplanactiviteit bouwwerken in overgangsfase

Als je een voedselbos aanlegt, vallen veel van je plannen hieronder. Je hoeft dan niets aan te vragen.

De overgangsfase kan ingewikkeld zijn. De oude regels (bruidsschat) en de nieuwe (Bbl) gelden even naast elkaar. Volg deze stappen om te bepalen wat je moet doen.

1. Is het bouwwerk vergunningvrij voor de omgevingsplanactiviteit?

Dit is de allerbelangrijkste vraag. Ga na of je plan valt onder de vergunningvrij-regels van het Bbl of de bruidsschat.

Voor een voedselbos is dit vaak het geval. Een tuinschuur van 10 vierkante meter voor je peren is meestal vergunningvrij.

Zelfs een kleine kas voor je kruiden mag vaak zonder vergunning, mits je je houdt aan de maximale afmetingen. Let wel: als je in een beschermd stadsgezicht woont of in de buurt van een monument, verandert alles. Artikel 2.30 Bbl en artikel 22.28 bruidsschat zeggen duidelijk: bouwactiviteiten bij monumenten of stadsgezichten zijn nooit vergunningvrij.

Wil je een oude schuur restaureren voor je voedselbos? Dan moet je altijd langs de gemeente.

Past uw idee niet binnen het omgevingsplan?

Stel, je wilt een grotere schuur bouwen voor je oogstverwerking, maar die past niet binnen de regels. Dan vraag je een omgevingsvergunning aan. De gemeente beoordeelt je aanvraag. De beslistermijn voor een BOPA (Bijzondere Omgevingsplanactiviteit) is maximaal 6 maanden.

Dat is even wachten, maar het geeft je zekerheid. Gebruik deze periode om je permacultuurontwerp definitief te maken, zodat je daarna direct aan de slag kunt met de Vergunningcheck via het Omgevingsloket.

Dit is een online tool die je helpt te zien of je een vergunning nodig hebt. Het is gratis en snel. Daarnaast is het slim om vooroverleg te plannen met de gemeente.

Vraag een principeverzoek aan. Zo weet je vooraf of je plan haalbaar is. Je voorkomt teleurstellingen later.

Europese regels en provinciale uitspraken

Soms botsen gemeentelijke regels met hogere wetgeving. Er zijn uitspraken die jou als voedselbos-initiatiefnemer helpen.

Een voorbeeld is de Appingedam-zaak. Het Europees Hof oordeelde dat een gemeente niet mag eisen dat alleen 'volumineuze detailhandel' is toegestaan.

Dit betekent dat je als kleine ondernemer met een voedselbos meer ruimte krijgt. Je bent niet gebonden aan ouderwetse winkelregels. Een ander voorbeeld is de Decathlon-zaak uit 2019.

De Raad van State bepaalde dat een provincie een verbod mag opleggen, maar dat ze uitzonderingen moet onderbouwen. Voor jou betekent dit: als een provincie regels heeft die jouw voedselbos belemmeren, mag de gemeente deze niet zomaar overnemen.

De regels moeten logisch en onderbouwd zijn. Je kunt hier een beroep op doen als je plannen worden afgewezen.

Praktische tips voor je vergunningaanvraag

Je wilt natuurlijk zo snel mogelijk beginnen met planten. Hier zijn concrete tips om het proces soepel te laten verlopen.

• Doe eerst de Vergunningcheck via het Omgevingsloket. Dit is je eerste stap.
• Bespreek je plannen met de gemeente via een vooroverleg. Een principeverzoek geeft je duidelijkheid.
• Check of je activiteit vergunningvrij is via het Bbl of de bruidsschat. Veel voedselbos-activiteiten vallen hieronder.
• Vraag een BOPA-vergunning aan als je plan buiten het omgevingsplan valt. De beslistermijn is maximaal 6 maanden.
• Let op: de gemeente mag regels niet stricter maken dan Rijkswetgeving. Je kunt hier altijd naar verwijzen.

Denk aan je niche. Voor een voedselbos betekent dit dat je misschien een kleine schuur nodig hebt voor je fruitbewerking. Of een kas voor je vijgen.

Deze bouwwerken vallen vaak onder vergunningvrij bouwen. Maar als je in een beschermd gebied woont, check dan altijd de extra regels.

Fouten die je moet vermijden

Veel mensen maken dezelfde fouten. De eerste is niet direct naar de gemeente stappen zonder vooroverleg.

Je loopt dan het risico dat je aanvraag wordt afgewezen omdat je iets over het hoofd ziet.

Praat eerst met de gemeente. Een andere fout is vergeten te checken of je bouwwerk vergunningvrij is volgens het Bbl of de bruidsschat. Je kunt maanden wachten op een vergunning terwijl je had kunnen beginnen. Check dit altijd.

Ten derde: neem niet aan dat gemeentelijke regels altijd doorslaggevend zijn. Zoals de Europese uitspraak laat zien, zijn er grenzen. Als een regel niet logisch is of niet onderbouwd, kun je bezwaar maken. Laat je niet afschrikken.

Conclusie: Aan de slag met je voedselbos

Je hebt nu een duidelijk beeld van wat je moet regelen. Start met de Vergunningcheck en een vooroverleg.

Check of je plannen vergunningvrij zijn. Veel activiteiten voor een voedselbos, zoals het planten van bomen of het plaatsen van een kleine schuur, zijn dat. Als je een groter bouwwerk wilt, vraag dan een BOPA-vergunning aan.

Hou rekening met de 6-maanden termijn. Onthoud dat de Omgevingswet in overgang is, maar dat de basis hetzelfde blijft: jouw voedselbos mag bestaan, mits je de regels volgt.

Gebruik de Kruimelregeling, de Bbl en de bruidsschat in je voordeel. En als je twijfelt, vraag advies. Je bent niet de eerste die een voedselbos start, en je bent zeker niet de laatste. Nu de schop in de grond, de bodemgesteldheid bepalen en genieten van je eigen fruit en natuur.