Mispel (Mespilus germanica): Een vergeten vrucht voor de winter

Ken je dat? Van die fruitsoorten die je ooit in een oud boek tegenkomt en dan denkt: "Waarom groeit dit niet overal?" De mispel is er zo een.

Hij verdient een plekje in elke voedselboomgaard of permacultuurtuin. Het is een stukje eeuwenoude teelt dat je nu weer in leven kunt brengen. De uitdrukking "zo rot als een mispel" klopt voor geen meter. Integendeel.

De vrucht is op z'n best als hij bijna uit elkaar valt.

Dat is het moment van pure smaak. Laten we deze vergeten vrucht eens van dichtbij bekijken.

Mispel (Mespilus germanica): Vergeten wintervrucht voor in de tuin

De mispel (Mespilus germanica) is een kleine, brede boom die perfect is voor de overgang van herfst naar winter. Hij bloeit laat, in mei en juni, met prachtige grote witte bloemen. Dat is handig, want dan zijn er geen late vorstschrikken voor de bloesem.

De boom groeit langzaam en blijft behapbaar: zo'n 4 tot 6 meter hoog.

Kenmerken, bloei en vruchten van de mispel

Ideaal voor een kleine tot middelgrote tuin. Hij is familie van de rozen (Rosaceae), net als appels en peren.

Je vindt hem in het wild vooral in het zuidoosten van Nederland. Denk aan Zuid-Limburg (boven de 150 meter NAP) en Twente. Waarom is hij zo speciaal voor een permacultuur systeem?

Omdat hij laat in het jaar oogst geeft. Net als de kweepeer of de Japanse wijnbes.

Hij vult het gat op als bijna al het andere fruit al op is. Bovendien is de boom extreem sterk. Hij kan goed tegen hitte en droogte. Dat is in de zomers van nu een goud waard.

De mispel is een echte winterharde struikboom. De wilde vorm heeft doorns.

Dat is handig als je hem als heg wilt gebruiken tegen wilde dieren of als veiligheidshekwerk.

Maar in de moestuin of voedselbos rand zijn die doorns vooral lastig. Kies daarom voor een gecultiveerde soort. Die zijn vaak doornloos.

Verzorging: snoei, water en standplaats

De bladeren zijn langwerpig en groen, en in de herfst kleuren ze mooi geel of rood. De bloemen zijn groot (zo'n 3 tot 5 cm) en roomwit. Ze lijken een beetje op grote madeliefjes.

Een groot voordeel: de mispel is zelfbestuivend. Je hebt dus geen tweede boom nodig voor vruchtzetting.

Al helpt een buurman wel voor de allerbeste opbrengst. De vruchten zien eruit als kleine, groenbruine peren of bolletjes.

Ze zijn ongeveer 3 cm groot. Van buiten zien ze er vaak wat wrattig of ruw uit. Dat maakt ze niet minder lekker.

Het allerbelangrijkste kenmerk is de rijping. De vrucht mag niet geoogst worden als hij hard is.

Dan is hij groen en smerig. Je moet wachten. Eerst komt de nachtvorst. Daarna wordt de vrucht zacht. "Beurs" noemen ze dat.

Tip: Snoei de boom in de winter, maar behoud de kortloten. Knip de lange, rechte scheuten weg die geen bloemknoppen dragen.

Alsof je in een zacht kussentje knijpt. Pas dan zit de suiker erin en smaakt hij naar nootachtig fruit met een vleugje vanillesmaak.

Het is de ultieme smaakmaker voor de winter. Zoek je nog een winterhard alternatief voor de kaki? De mispel is een makkelijke plant als hij eenmaal staat.

Hij vraagt niet veel. Wel houdt hij van kalk. De beste grond voor hem is kalkrijke zand- of kleigrond.

Recepten en rassen: Nottingham en Bredase Reus

In de volksmond: grond die niet te zuur is. Voeg eventueel wat kalkkorrels toe (€5-€10 per 5kg zak) als je zure zandgrond hebt. Zet hem op een zonnige plek.

Hoe meer zon, hoe zoeter de vruchten. Water geven is alleen nodig in de allerdroogste zomers.

Eenmaal volwassen is hij zelfredzaam. Snoeien is wel belangrijk.

• 'Nottingham': Dit is de klassieker. De vruchten zijn klein (2-3 cm) en hebben een zoete, nootachtige smaak. Ze zijn makkelijk te verwerken.
• 'Bredase Reus': Zoals de naam al zegt: deze heeft grote vruchten (tot 4 cm). Ze zijn vaak wat ruwer van schil en iets groter. De smaak is vergelijkbaar, maar de oogst is imponerend.

Doe je dit niet, dan groeit de boom dicht en neemt de vruchtproductie af. De beste tijd om te snoeien is tweemaal per jaar: in de zomer en in de winter. De wintersnoei (januari/februari) is het belangrijkst voor gezonde vijgenbomen in ons klimaat.

Dit stimuleert de aanleg van kortloten. Dat zijn de korte twijgjes van een jaar oud.

Daar komen de bloesems aan. Let op: snoei niet te drastisch. De mispel heeft de tijd nodig om weer op kracht te komen. Een lichte snoei om de boom open te houden is vaak voldoende.

• Mispeljam: Kook de zachte vruchten (met pit en al) zachtjes. Zeef het sap. Voor 1 kilo mispels (vaak gratis uit eigen tuin) voeg je 700 gram suiker en wat citroensap toe. Kort koken en in de potten.
• Compote: Kook de zachte vruchten met een beetje water en suiker. Lekker bij wild of een stoofpotje.
• Mispelwijn: De vrucht is rijk aan pectine, dus hij klaren gaat vanzelf. Een leuke uitdaging voor de hobby-wijnmaker.
• Mousse: De gelei van de mispel is stevig. Je kunt hem opkloppen met room voor een luchtig toetje.

Zorg dat de kruin licht genoeg blijft zodat het zonlicht bij de vruchten kan komen. Er zijn een paar bekende rassen in de permacultuur en fruittelerswereld.

De twee belangrijkste pecannotenrassen voor de Nederlandse tuin zijn: Wat doe je met die oogst?

De vruchten zijn in rauwe staat niet bijzonder. Ze zijn hard en droog. Maar na de vorst verandert het vruchtvlees in een zachte, gelei-achtige substantie.

Praktische tips voor de mispel in je tuin

Dit is perfect voor: De prijs van een mispelboom hangt af van de leeftijd. Een jonge plant (2-3 liter pot) kost ongeveer €15 tot €20.

Een grotere boom (stamhoogte) kan oplopen naar €40-€60. Gezien de levensduur (honderd jaar is mogelijk!) is dat een schijntje.

Om je te helpen starten, hier de belangrijkste take-aways voor in je permacultuur plan: De mispel is een trage, bedachtzame boom.

1. Wacht met oogsten: Pluk de vruchten pas als ze zacht zijn. Doe dit na de eerste vorst in november of december.
2. Let op de grond: Mispels houden van kalk. Heb je een zure tuin? Verbeter de grond dan met kalk of kies een plekje bij een kalkstenen muur.
3. Snoeien is selecteren: Verwijder elk jaar de helft van de oudste takken. Dit houdt de boomproductief en jong.
4. Vergis je niet: Een mispel die hard is, is nog niet rijp. Die "rotte" mispel uit de uitdrukking is eigenlijk de perfecte mispel.

Hij past bij de tuinier die wil wachten op het goede moment. Hij beloont je geduld met een smaakexplosie midden in de winter. Zet hem op je lijstje voor het plantseizoen.

Hij verdient een plekje in de schaduw van de appel en peer, om de hoek van de hazelaar.

Een echte aanwinst voor je eetbare tuin.