De waarde van een 'overloop' in je watersysteem

Stel je voor: je bent eindelijk zover. Je voedselbos draait op permacultuur-principes, je fruitbomen staan te stralen en de natuurlijke cyclus is je beste vriend.

Je wilt water slim gebruiken, want water is goud waard. Je installeert een regenopvang, een filtersysteem, en misschien zelfs een Hydraloop om je douche- en waswater te recyclen. Alles stroomt perfect.

Totdat er een extreme plensbui valt. De lucht opent zich, en je ziet je zorgvuldig opgebouwde systeem overstromen. Je filter loopt vol modder, je pompen slaan op tilt, en je net aangelegde moestuinbedden veranderen in een modderpoel. Wat was er mis?

Je had geen 'overloop'. Een overloop is je vangnet, je nooduitgang, je verzekering tegen watergeweld.

Zonder overloop loop je het risico dat je hele watersysteem ontregelt op het moment dat je het het hardst nodig hebt. In permacultuur draait het om veerkracht, en een overloop is de ultieme veerkrachtige oplossing voor water in je tuin.

Waarom een overloop je watersysteem redt

Een watersysteem zonder overloop is als een emmer zonder randen: op een gegeven moment loopt het over en maak je troep. Een overloop is simpelweg een afvoer die in werking treedt wanneer je regenput, infiltratiekrat of filtervolume vol is.

Het vangt het teveel aan water op en leidt het veilig af, zodat je basisinstallatie niet overbelast raakt.

Denk aan je dure Hydraloop; die wil je niet overbelasten met een te hoge waterdruk door een extreme hoosbui. Je wilt dat je systeem water vasthoudt voor later, maar het overschot veilig naar een andere plek stuurt. Dit kan een sloot zijn, een extra buffer of een infiltratievoorziening verderop in de tuin.

Het gaat erom dat je de controle houdt. In de permacultuur leer je dat elke functie meerdere oplossingen heeft.

Water opvangen is één functie. Water veilig afvoeren bij te veel is de tweede, net zo cruciale functie. Je kunt een overloop op verschillende manieren inrichten. De meest voorkomende is een buis die hoger in de put is aangebracht dan de bodem, maar lager dan de rand.

Zodra het waterpeil daar stijgt, stroomt het over via die buis. Je kunt deze buis aansluiten op een tweede buffer of een infiltratievoorziening.

Voor je voedselbos is dit goud waard. Je wilt namelijk niet dat je water in de riolering verdwijnt. In Nederland is het sinds 2014 verboden om regenwater op het vuilwaterriool aan te sluiten.

Je bent verplicht om het lokaal te verwerken. Een overloop die leidt naar een vijver of een wadi zorgt ervoor dat het water het systeem verlaat, maar wel op je eigen terrein blijft en de bodem voedt. Zo ben je wettelijk in orde en help je je tuin.

Waar moet je op letten bij infiltratiesystemen?

Als je water wilt laten wegzakken in de grond, is de bodem je beste vriend of je grootste vijand.

Je kunt niet zomaar even een gat graven en een buis erin leggen. De bodem moet het water aan kunnen. Als je bodem te dicht is, bijvoorbeeld klei of leem, dan stroomt het water niet weg en krijg je plassen of zelfs schade aan je fundering.

Je moet weten wat je bodem aankan. Daarom is een grondwateronderzoek essentieel vóór je begint.

Je wilt weten hoe snel water wegzakt en hoe diep het grondwater staat.

Bodemkundige voorwaarden

Dit voorkomt teleurstellingen en schade. Om te bepalen of je bodem geschikt is, kijk je naar de doorlatendheid, oftewel de K-waarde. Een K-waarde groter dan 1 betekent dat je bodem goed water doorlaat; dat is wat je wilt hebben. Je kunt dit makkelijk opzoeken via het Dinoloket in Nederland.

Daarnaast is de afstand tot het grondwater cruciaal. Je moet minimaal 50 cm afstand houden tot het grondwater.

Als het grondwater te hoog staat, kan infiltratie leiden tot verzadiging en wateroverlast elders. Ook de leeglooptijd van je systeem is belangrijk; deze moet binnen 48 uur leeglopen om muggenlarven en stank te voorkomen. Houd je wateropslag helder door stilstaand water goed te beheren. Zorg dat je buizen sterk genoeg zijn; SN8 is de voorkeur, maar minimaal SN4.

Gebruik voor hemelwater grijs/groene buizen en voor vuilwater bruine. Zo voorkom je verkeerde aansluitingen.

Met hoeveel regenwater rekening houden?

Hoeveel water vang je eigenlijk op? In Nederland valt gemiddeld 800 mm regen per jaar. Dat klinkt als veel, maar het is verspreid over het jaar.

De gemiddelde maandneerslag varieert van 40 mm in de droge maanden tot 70 mm in de natte.

Als je een voedselbos ontwerpt, moet je rekening houden met de pieken. Vooral in de lente en herfst kunnen intense buien vallen, waardoor slim watermanagement in je voedselbos essentieel is.

Je wilt genoeg buffercapaciteit hebben om deze pieken op te vangen. Een goede vuistregel is om te berekenen hoeveel liter je van je dak kunt opvangen per mm regen. Tel daar het water bij op dat van je verharde paden afstroomt, bijvoorbeeld door een swale aan te leggen met een A-frame waterpas.

Je doel is om zoveel mogelijk water vast te houden in het systeem voor droge periodes, maar genoeg overloop te hebben voor de extreme pieken.

Dit is watermanagement op maat voor je tuin.

Verschillen per gemeente en regelgeving

Elke gemeente heeft zijn eigen regels. Dit is een valkuil waar veel tuiniers intrappen. Je denkt slim bezig te zijn met een infiltratiekrat, maar de gemeente eist dat je het water afvoert naar de sloot. Of andersom.

In Nederland is de algemene regel dat je regenwater niet meer op het riool mag aansluiten en dat infiltratie verplicht is voor nieuwe verharde oppervlakten.

Maar de interpretatie verschilt. De ene gemeente eist een doorlatendheidsmeting, de andere volstaat met een standaard infiltratiekrat.

Check dit altijd bij je gemeente vóór je investeert. Een foutje hier kan je duur komen te staan in de vorm van boetes of het moeten aanpassen van je systeem. Zie het als het plannen van je voedselbos: je past de methode aan op de lokale omstandigheden en regels.

Hydraloop: grijs water hergebruiken

Naast regenwater is er nog een andere waterbron die je kunt benutten: grijs water. Dit is water uit je douche, bad, wasmachine en wastafel.

Het is relatief schoon water dat je prima een tweede keer kunt gebruiken voor je toilet of je tuin.

Een prachtig systeem hiervoor is de Hydraloop. Dit is een Nederlands product dat een complete waterkringloop in huis brengt. Het zuivert je grijs water in 6 stadia, inclusief UV-desinfectie, en levert het weer bruikbaar water op.

Wat is een Hydraloop?

De cyclus duurt ongeveer 7 uur. Dit is ideaal voor een permacultuur-woning waar je je eigen waterkringlopen wilt sluiten. Stel je een apparaat voor dat ongeveer zo groot is als een wasmachine, dat je in je technische ruimte plaatst. Het vangt het water op dat je anders weggooit.

De Hydraloop verbruikt ongeveer 200 kWh per jaar. De stroomkosten daarvan bedragen ongeveer €50 per jaar.

De investering is aanzienlijk, maar de besparing loopt op. In Vlaanderen bijvoorbeeld, waar water €4,30 tot €5 per m³ kost, bespaar je zo €260 tot €310 per jaar.

Je verdient de installatie dus terug. Bovendien ben je minder afhankelijk van drinkwater. Voor je voedselbos is het water dat de Hydraloop levert perfect voor het besproeien van je fruitbomen, zolang je geen water met agressieve schoonmaakmiddelen gebruikt.

Wanneer werkt Hydraloop niet?

Hoewel de Hydraloop een geweldig systeem is, heeft het beperkingen. Het werkt niet optimaal als je te agressieve schoonmaakmiddelen gebruikt in de douche of wasmachine.

Vetten, zouten en bepaalde chemicaliën kunnen het filter belasten. Ook als je een heel klein huishouden hebt, kan de hoeveelheid water te laag zijn om de installatie rendabel te maken.

Daarnaast is het belangrijk dat je het systeem goed onderhoudt. Filters moeten schoon en de UV-lamp moet op tijd vervangen worden. Vergeet niet dat je voor de Hydraloop een aparte leiding nodig hebt naar de plekken waar je het water wilt gebruiken, zoals de wc of de tuin. Je kunt het niet zomaar op je bestaande leidingen aansluiten.

Kan ik Hydraloop plaatsen?

Ja, dat kan, maar er zijn voorwaarden. De Hydraloop is geschikt voor stedelijke woningen zonder regenput.

Als je in een rijtjeshuis woont en weinig ruimte hebt, is dit een ideale manier om je waterverbruik te halveren.

Je moet wel ruimte hebben voor het apparaat en de leidingen. Je moet ook rekening houden met de lokale regelgeving over waterhergebruik. In sommige gemeenten mag je gerecycleerd water alleen gebruiken voor toiletten en tuin, niet voor de keuken. Check dit vooraf. Als je een voedselbos beheert, is de Hydraloop een manier om je ecologische voetafdruk te verkleinen en je tuin van water te voorzien zonder drinkwater te verspillen.

Praktische tips voor je watersysteem

• Test je bodem: Gebruik Dinoloket om de K-waarde en grondwaterstand te checken voordat je infiltratiekratten plaatst. Dit voorkomt dure fouten.
• Filter het grof: Gebruik een bladscheider en een zandvanger vóór je water in een put of infiltratiesysteem gaat. Dit vermindert vervuiling en verstoppingen enorm.
• Denk aan de overloop: Zorg dat je altijd een veilige afvoer hebt voor water dat je niet kwijt kunt. Een vijver, wadi of een aansluiting op de sloot is essentieel.
• Check de regels: Vergeet niet de gemeentelijke regels te checken voor infiltratieverplichting. Een vergeten regel kan je flink in de weg zitten.
• Combineer systemen: Gebruik regenwater voor de tuin en grijs water van de Hydraloop voor de toiletten. Zo sluit je je kringlopen optimaal.