De vaste lathyrus is een prachtige klimmer die je voedselbos of permacultuurtuin opfleurt, maar let goed op: de zaden zijn giftig en niet eetbaar.
▶Inhoudsopgave
In deze gids lees je alles over deze veelzijdige plant, van zaaien tot oogsten, en ontdek je hoe je hem veilig en effectief inzet in je natuurlijke tuin. We duiken diep in de feiten, de geschiedenis en de praktische tips, zodat je direct aan de slag kunt.
Lathyrus zaaien & oogsten
Lathyrus zaaien is eenvoudig, maar er zijn een paar cruciale stappen om te voorkomen dat je zaden rotten of de plant niet goed groeit.
Week de zaden een nacht in water voor snellere ontkieming; dit activeert het kiemproces en vermindert de kiemtijd aanzienlijk. Zaai in diepe potjes, zoals roottrays van 10-15 cm diep, omdat lathyrus een diep wortelgestel heeft en ruimte nodig heeft om zich te ontwikkelen.
Gebruik biologische potgrond van merken als Bio-Kultura of DCM, die rijk is aan voedingsstoffen en goed waterdoorlatend is, ideaal voor permacultuur. Na het zaaien moet je de grond vochtig houden, maar niet te nat – een veelgemaakte fout die tot rotting leidt. Gebruik een fijne sproeier om de bovenste laag klam te houden, en zet de trays op een zonnige plek, bijvoorbeeld op een vensterbank of in een koude kas. Top de plant na twee bladparen voor een vollere plant met meerdere uitlopers; dit stimuleert vertakking en geeft je meer bloemen en later meer peulen.
Oogst de bloemen vroeg in de ochtend of ’s avonds, wanneer de dauw is verdwenen, en zet ze direct in een vaas met water om hun frisheid te behouden.
Verplant de zaailingen na 4-6 weken naar hun definitieve plek in je voedselbos, waar ze kunnen klimmen tegen een rek of heg. Zaai elk jaar op een andere plek om verarming van de grond te voorkomen – lathyrus is een sterke plant, maar wisselteelt houdt de bodem gezond. In een permacultuurtuin combineer je lathyrus met andere klimmers zoals klimop of wilde wingerd voor een diverse, eetbare wand.
Welriekend of breedbladig
Oogst de peulen als ze jong en mals zijn; ze zijn familie van de peulen en zien eruit als kleine, groene slierten, perfect voor in salades. Er zijn twee hoofdsoorten lathyrus: de welriekende Lathyrus odoratus en de breedbladige vaste Lathyrus latifolius.
Lathyrus odoratus is een eenjarige klimplant die tot 3 meter hoog kan worden en een heerlijke geur afgeeft, ideaal voor geurige borders in je tuin.
Lathyrus latifolius is een vaste, breedbladige klimmer die bijna niet geurt en in twee kleuren verkrijgbaar is – roze en wit – wat hem perfect maakt voor langdurige begroeiing in een voedselbos. Beide soorten behoren tot de familie van de peulen, wat zichtbaar wordt in de peultjes na uitbloeien, maar enkel de zaden zijn giftig en niet eetbaar. Kies voor Lathyrus odoratus als je van snelle, geurige resultaten houdt; zaai ze elk jaar opnieuw voor een explosie van kleur.
Voor een meerjarige optie ga je voor Lathyrus latifolius, die goed gedijt in de kruidlaag en bodembedekkers van een permacultuurtuin. Combineer beide soorten voor een gelaagde tuin: de geurige eenjarige als eyecatcher, de vaste als basis.
Van monnik tot society
Prijzen variëren; zaden van Lathyrus odoratus kosten ongeveer €3-5 per zakje bij tuincentra zoals Intratuin, terwijl vaste Lathyrus latifolius planten rond €8-12 per stuk kosten via online shops als Bol.com of gespecialiseerde kwekerijen.
De geschiedenis van lathyrus is fascinerend en begint in 1699, toen pater Franciscus Cupani de geurige Lathyrus odoratus ontdekte op Sicilië. Hij stuurde zaden naar Engeland, waar ze al snel populair werden onder tuiniers.
In de 19e eeuw werd lathyrus een society-plant, geliefd bij de elite voor zijn prachtige bloemen en geur. Henry Eckford, een Schotse kweker, speelde hier een grote rol in; in 1895 had hij meer dan 115 van de 264 geregistreerde Lathyrus-cultivars op zijn naam, wat hem de "koning van de lathyrus" maakte. Tegenwoordig is lathyrus een vaste waarde in natuurlijke tuinen en voedselbossen, waar het wordt ingezet als klimmer in de kruidlaag. De plant past perfect in permacultuurprincipes: het trekt nuttige insecten aan, verbetert de bodem en biedt eetbare bloemen en peulen (mits jong geoogst).
In je tuin kun je kiezen voor historische cultivars, die vaak beschikbaar zijn via kwekerijen zoals De Hessenhof of online platforms.
Lathyrussen hebben een klimrek nodig
Prijzen voor zaden van oude rassen liggen rond €4-6 per zakje, en een volwassen plant kost €10-15, afhankelijk van de grootte. Lathyrus is een klimmer die ondersteuning nodig heeft om recht omhoog te groeien; zonder rek kunnen de stelen krom worden, een veelvoorkomende fout. Gebruik een stevig klimrek van bamboe of wilgentenen, verkrijgbaar bij tuincentra voor €15-25 per stuk, of maak er zelf een van materialen uit je voedselbos.
Zet de plant vast met zachte binddraad of touw, maar niet te strak om de stelen niet te beschadigen. In een permacultuurtuin kun je lathyrus laten klimmen tegen een heg van meidoorn of een fruitboom, zoals een appel of peer, voor een symbiotisch systeem.
Door het klimrek op tijd te plaatsen – bij voorkeur direct na het verplanten – voorkom je dat de plant omvalt of kromgroeit.
Lathyrus latifolius is sterker en kan beter tegen wind, maar beide soorten hebben baat bij een beschutte plek. Combineer dit met bodembedekkers als aardbei of munt om de bodem vochtig te houden en onkruid te minimaliseren. Een goed klimrek zorgt ervoor dat je lathyrus tot 3 meter hoog wordt, wat ruimte bespaart en je tuin verticaal benut – essentieel in kleine voedselbossen.
Verzorging en onderhoud
Lathyrus groeit snel en heeft weinig onderhoud nodig, maar een paar handelingen houden hem gezond.
Geef regelmatig water, vooral in droge periodes, maar vermijd dat de wortels in water staan – een drainagelaag van grind of schelpen helpt hierbij. Bemest met compost of organische meststof van merken als Ecostyle, ongeveer eenmaal per maand in het groeiseizoen, om de plant in je voedselbos vitaal te houden. Controleer op plagen zoals bladluizen, die je kunt bestrijden met een water-stralen of lieveheersbeestjes, natuurlijke methoden die passen bij permacultuur.
Na de bloei kun je de uitgebloeide bloemen verwijderen om de plant te stimuleren meer bloemen te geven. Voor vaste lathyrus, zoals Lathyrus latifolius, snoei je in het voorjaar de oude stengels terug tot ongeveer 10 cm boven de grond.
Dit zorgt voor een frisse start en voorkomt dat de plant te woekerend wordt.
In de winter is de plant vorstbestendig, maar bescherm jonge zaailingen met een laag blad of stro. Regelmatig wieden rond de plant houdt de kruidlaag vrij en geeft ruimte voor andere permacultuurplanten zoals bessen of geneeskrachtige smeerwortel voor eigen zalf.
Verschillende soorten en prijzen
Lathyrus komt in diverse varianten voor, elk met eigen kenmerken voor je tuin.
Lathyrus odoratus is de klassieke eenjarige, verkrijgbaar in kleuren als roze, paars en wit, en kost €3-5 per zakje zaden – ideaal voor een snelle start. Lathyrus latifolius, de vaste breedbladige, is duurder: een plant kost €8-12, maar gaat jaren mee en is perfect voor de bodembedekkende laag in een voedselbos. Er zijn ook cultivars zoals 'Cupani', vernoemd naar de ontdekker, met dieprode bloemen en intense geur, voor €4-6 per zakje.
Voor een unieke twist kies je voor biologische zaden van kwekerijen zoals Zaadgoed of De Tuinen van Midden-Delfland, die passen bij permacultuurprincipes. Prijzen liggen iets hoger, rond €5-7, maar je steunt duurzame landbouw.
Combineer lathyrus met de aardaker met zijn eetbare knolletjes of andere klimmers zoals capucijners voor een eetbare wand – allemaal verkrijgbaar bij gespecialiseerde webshops.
Test verschillende soorten uit in je tuin om te zien wat het beste werkt in jouw klimaat en bodem.
Praktische tips voor je tuin
- Week zaden één nacht in water voor snellere ontkieming – dit scheelt dagen wachten.
- Zaai in diepe potjes van 10-15 cm, zoals roottrays, vanwege het diepe wortelgestel.
- Top de plant na twee bladparen voor een vollere plant met meer uitlopers en bloemen.
- Pluk bloemen vroeg in de ochtend of ’s avonds en zet ze direct in water voor versheid.
- Zaai elk jaar op een andere plek om verarming van de grond te voorkomen – wisselteelt is key.
Lathyrus zaden zijn giftig bij inname en niet eetbaar – bewaar ze buiten bereik van kinderen en dieren.
Vermijd te nat zaaien; gebruik een spuitfles en zorg voor goede drainage om rotting te voorkomen. Wil je liever eindeloos oogsten van vaste oerprei? Dat scheelt weer zaaiwerk.
Zet lathyrus altijd vast aan een klimrek om kromme stelen te voorkomen – een simpele handeling die veel verschil maakt. In je voedselbos kun je lathyrus combineren met fruitbomen zoals peren of pruimen voor een meerlaagse tuin. Begin klein, experimenteer en geniet van de prachtige klimmer die je tuin transformeert tot een natuurlijk paradijs.