Ken je dat? Je loopt door je voedselbos en ineens valt je oog op een plant met fijne, varenachtige blaadjes en delicate bloempluimen. Het ziet er sierlijk uit, bijna fragiel. Maar schijn bedriegt.
▶Inhoudsopgave
De plant die je misschien wel kent als 'ruit' is een duizendpoot met een rauw randje.
Smaaktechnisch een echte wildebras, en in je tuin een onmisbare kracht in de ondergroei. Laten we eens kijken naar deze groene kanjer die je tuin net dat beetje extra geeft.
Galegablaadjes / ‘Goat’s Rue – Tuinkruiden
Als we over 'ruit' praten, kunnen we twee kanten op. De eerste is de kruidenliefhebber.
We hebben het dan over Galega officinalis, in de volksmond ook wel Geitenkruid of Goat's Rue genoemd.
Dit is een plant met een flinke historie. De Latijnse naam vertelt je al wat je moet weten: 'gala' betekent melk en 'ega' betekent voortbrengen. Al sinds mensenheugenis werd deze plant gebruikt om de melkproductie bij geiten (en dus ook bij moeders) op te krikken. Best bijzonder, hè?
Tegenwoordig vind je deze plant ook steeds vaker in de kruidlaag van permacultuur-tuinen. Hij groeit flink, tot ongeveer een meter hoog, en bloeit van juli tot september met prachtige paars-blauwe bloemen die bijen en hommels vanuit de hele buurt aantrekken. Het is een echte aanwinst voor je biodiversiteit. De blaadjes zelf hebben een aparte smaak: een mix van bitter en zoet.
Gerelateerde producten
Niet iets om zomaar een handje van te plukken en op te eten, maar wel een smaakmaker voor de echte avonturier.
Je kunt Galega officinalis tegenwoordig gewoon kopen. Online tuincentra en gespecialiseerde permacultuur webshops zoals 'De Kruidhof' of 'Ecoplant' hebben de plant vaak als potplant (€8-€12) of als zaden (€2,50 per zakje).
Wil je de werking van deze plant proberen, dan zijn er tegenwoordig ook supplementen te vinden. Capsules van Galega officinalis, vaak in de aanbieding voor zo'n €15 tot €20 per potje, helpen volgens gebruikers de bloedsuikerspiegel te verlagen. Handig voor wie zijn glucosewaarden in de gaten houdt.
Maar onthoud: gebruik dit met mate. De smaak is intens en de werking krachtig.
In een voedselbos combineer je deze plant het beste met sterke kruiden als zonnekruid of hondsdraf. Zo ontstaat er een gesloten deken dat onkruid buiten houdt en tegelijkertijd functioneel is.
Bomen en planten in de Bijbel: Ruit
Als we verder kijken dan de medicinale Galega, komen we de 'echte' ruit tegen: Ruta graveolens, oftewel Wijnruit.
Dit is de plant die je vaak in historische moestuinen tegenkomt. Hij is groenblijvend, heeft een blauwachtig groene kleur en groeit uit tot een struik van ongeveer 90 centimeter. De bloemen zijn klein en geel.
Het is een plant met karakter, zowel in uiterlijk als in smaak. Deze plant speelt een specifieke rol in de Bijbel.
In het evangelie van Lucas (11:42) wordt gerept over de 'tienden van de ruit'.
De Farizeeën gaven een tiende deel van alles wat ze verbouwden, zelfs van de kleinste kruiden zoals de ruit. Dit laat zien dat de plant toen al van grote waarde was, ook al was het maar een bijzaak. Het was een teken van overgave en zorgvuldigheid in de omgang met wat de aarde geeft. Stel je voor: je staat in een groentetuin diep in de historie.
Dienst der offerande
Je oogst wat radijsjes, wat komkommers en een bosje ruit. Je neemt de moeite om die laatste specifieke plant mee te nemen naar de tempel, niet omdat het veel is, maar omdat het klopt.
Dat is het idee. Ruit was toen een bescheiden gewas, maar het deed mee in de rituelen. In de permacultuur kun je diezelfde gedachte hanteren: elk plantje heeft zijn functie, hoe klein ook.
Ruit in je tuin is een blijk van respect voor de cyclus van leven en groei.
In de Middellandse Zee-keuken is Wijnruit overigens nog steeds een hit. De Italianen en Grieken gebruiken het als specerij in sauzen en bij lamsvlees. Let wel op: de smaak is extreem bitter en scherp.
Te veel ervan in je eten is een fout die je maar één keer maakt.
Het is een kruid voor de fijnproever, niet voor de big eater; ontdek bijvoorbeeld eens de Turkse raket als pittige vaste plant.
Thalictrum kiusianum (Ruit)
Als je denkt: "Ik wil wel ruit, maar dan net even anders", dan is Thalictrum kiusianum jouw plant. Dit is de dwergvarenruit. Een echte schoonheid voor in de schaduwhoek van je voedselbos.
Hij blijft laag, met een volwassen hoogte van slechts 15 centimeter. Dit maakt hem perfect als bodembedeker onder hogere fruitbomen of bessenstruiken.
Hij vult de ruimte op zonder het licht te ontnemen. Deze plant is een doorzetter.
Hij bloeit van juni tot augustus met fijne, pluimachtige bloemen die zweven boven het blad. Het blad lijkt een beetje op dat van een varen, maar dan fijner. En het beste van alles?
Soortgelijke planten
Deze kanjer kan temperaturen aan tot wel -25°C. Als je hem plant in de herfst, kun je er de volgende zomer weer van genieten.
Ideaal voor de Nederlandse tuin die wel eens een koude klap krijgt. De Thalictrum-familie is groot en divers. Als je van de uitstraling van de dwergvarenruit houdt, zijn er nog genoeg familieleden om te ontdekken. Kijk bijvoorbeeld naar Thalictrum delavayi, die iets hoger wordt (tot 80 cm) en prachtige paarse bloempluimen heeft.
Of de 'Electric Star', een variëteit die bekend staat om zijn opvallende kleuren. Ze doen het allemaal goed in de halfschaduw en houden van een voedzame, maar goed doorlatende grond.
Wat deze planten gemeen hebben, is hun vermogen om de bodem te bedekken en te beschermen.
In permacultuur noemen we dat een 'mulch-plant'. Je hoeft niet te spitten, want de wortels van de Thalictrum houden de grond luchtig en vochtig. Ze vormen een prachtig samenspel met eetbare vaste planten die jarenlang oogst geven, aardbeien en look.
Praktische tips voor de Ruit in jouw tuin
Wil je aan de slag? Dan hier wat concrete handvatten.
Voor de Galega officinalis: koop zaden of planten bij een biologische kweker. Zaaien kan in het voorjaar, maart of april.
De plant houdt van zon, maar kan ook tegen een beetje schaduw. Zorg dat je de plant regelmatig snoeit om hem compact te houden. Combineer hem eens met de aardaker als klimmende vaste plant. Oogst de bladeren voor de bloei voor de beste smaak, maar doe het met mate. Zo hou je de plant sterk.
Voor de Thalictrum kiusianum: plant hem op een plekje met lichte beschaduwing.
Denk aan de voorkant van een fruitboom of naast een hogere struik. Hij houdt van een kalkvrije grond. Voeg dus geen kalk toe, maar werk met bladaarde of compost.
De geadviseerde plantafstand is 26 cm. Als je hem in het najaar plant (september/oktober), geeft hij je de volgende zomer direct al een mooi tapijt.
Hij kost ongeveer €5-€7 per plant en is het geld meer dan waard.
En tot slot: geniet van de bittere smaak van de wijnruit, maar gebruik het als specerij, niet als hoofdgerecht. Zo blijft het leuk en veilig.