De rol van amfibieën in de slakkenbestrijding in het bos

Stel je voor: je loopt door je voedselbos, tussen je hazelaars en je perenbomen.

Je ziet wat slakkensporen op je jonge bladeren. Meteen grijp je naar de chemische korrels? Wacht even. Je hebt waarschijnlijk een stille bondgenoot in de buurt die dit werk voor je kan doen. De oplossing zit ‘m vaak in de natuur zelf, en die oplossing krioelt en springt letterlijk rond je voeten.

Waarom amfibieën je beste vrienden zijn

Amfibieën zijn de onbezongen helden van je tuin. Denk aan de gewone pad, de groene kikker of de kleine watersalamander.

Ze jagen actief op slakken. Een volwassen pad eet makkelijk tientallen slakken per nacht. Dat is een serieuze vermindering van de schade aan je fruitbomen en vaste planten.

Slakken zijn hermafrodiet. Elk individu kan eitjes leggen.

Eén slak kan dus voor een explosieve groei van de populatie zorgen. Zonder natuurlijke vijanden loop je het risico dat je oogst van bijvoorbeeld aardbeien of sla volledig wordt opgegeten. Amfibieën houden deze populatie in balans, gratis en voor niks.

Ze eten niet alleen slakken, maar ook andere plaaginsecten. Ze zijn een cruciaal onderdeel van de voedselketen in je voedselbos.

De klap op de vuurpijl: een gezond ecosysteem

Door ze een handje te helpen, zorg je voor een robuust systeem waarin plagen niet de overhand nemen.

Slakken zijn ook nuttig. Ze ruimen rottend plantaardig materiaal op. Zonder slakken zou je bos langzaam verstikken in dood blad. Het gaat dus niet om totale uitroeiing, maar om balans.

Amfibieën zorgen voor die balans. Ze eten de slakken die te veel worden, zonder het evenwicht volledig te verstoren.

Als je dus ziet dat een enkele slak een plantje oppeuzelt, hoef je niet in paniek te raken. Het is voedsel voor je amfibieën. Zorg dat die amfibieën er zijn, en het probleem lost zichzelf op.

De rol van amfibieën in de natuur

Amfibieën zijn bio-indicatoren. Dat betekent dat ze aangeven hoe gezond de omgeving is.

Ze hebben een zeer gevoelige huid die direct reageert op pesticiden en andere gifstoffen. Zijn er amfibieën in je voedselbos? Dan weet je dat je bodem en water schoon zijn. Geen amfibieën?

Dan is er iets mis met je bodemleven. Helaas gaat het niet goed met deze dieren.

De populatie amfibieën is de afgelopen jaren met 68% afgenomen volgens het Wereldnatuurfonds (2023). Reden genoeg om ze extra te verwennen. In Nederland en België zijn inheemse amfibieën beschermd. Je bent dus verplicht om ze met rust te laten, maar je mag ze wel een fijn huis aanbieden, zeker als je beseft wat de economische waarde van ecosysteemdiensten is die zij in je voedselbos leveren.

Door amfibieën te helpen, help je jezelf. Een gezond bos is een bos waar alle schakels van de keten aanwezig zijn.

Hoe lok je amfibieën naar je tuin?

Je hoeft ze niet te kopen. Je moet ze lokken met het juiste leefgebied.

Amfibieën houden van vocht en schaduw. Ze zoeken bescherming tegen uitdroging en roofdieren.

Jouw doel is om die schuilplekken te creëren. Begin met een simpele stapel stenen. Geen netjes gestapelde muur, maar een rommelige hoop.

Tussen de stenen ontstaan koele, vochtige spleten. Ideaal voor padden om te schuilen tegen de zon.

Water is leven

Een takkenril is nog beter. Gooi snoeiafval van je fruitbomen niet direct op de composthoop, maar maak er een brede, losse stapel van. Hierin kunnen slakken én amfibieën zich verschuilen. Hoe wilder en rommeliger, hoe beter.

Amfibieën hebben water nodig om zich voort te planten. Een vijver is perfect, maar hoeft niet groot.

Een oude autoband die je half in de grond graaft, of een afgekeurde regenton die je vult met regenwater, werkt al. Zorg dat de kantjes niet te steil zijn, zodat de dieren er makkelijk in en uit kunnen. Als je een vijver aanlegt, doe dit dan op een zonnige plek.

Kikkers en salamanders moeten hun temperatuur kunnen regelen door te zonnebaden. Plant er ook riet of andere waterplanten in. Dat geeft beschutting voor de kikkervisjes.

Wat je absoluut niet moet doen

De grootste vijand van amfibieën zijn chemische bestrijdingsmiddelen. Die gifstoffen komen via hun huid direct in hun lichaam.

Bovendien eten ze de vergiftigde slakken op, waardoor ze zelf ook doodgaan. Stop direct met het gebruiken van slakkenkorrels.

Als je slakkenkorrels gebruikt, vernietig je je eigen natuurlijke bestrijding. Het is alsof je je brandweermannen neerschiet terwijl je huis in de fik staat. Probeer eerst de natuurlijke methoden. Het duurt soms even, maar het werkt op de lange termijn veel beter.

Let ook op met tuinieren. Als je aan het graven bent, kijk dan uit waar je je schep neerzet.

Padden zitten graag in de losse aarde. En als je je tuin sproeit, doe dat dan 's avonds laat. Overdag sproeien verdampt snel, maar het kan uitdroging van amfibieën veroorzaken als ze net in de schaduw liggen, waar de lichtinval de productiviteit van de onderlaag bepaalt.

Praktische tips voor je voedselbos

Hieronder vind je concrete acties die je vandaag nog kunt uitvoeren. Kies degene die bij jouw tuin passen.

• Maak een takkenril: Leg een hoop snoeihout van ongeveer 1 meter breed en 50 cm hoog. Dit is gratis en zorgt direct voor schuilplaatsen.
• Leg een stapel stenen: Gebruik oude stenen of keien. Zorg voor genoeg gaten. Dit kost niets als je materialen hergebruikt.
• Bouw een amfibieënhotel: Je kunt een kant-en-klaar amfibieënhotel kopen (ongeveer €20 - €40). Zet deze op een schaduwrijke, vochtige plek.
• Laat de boel de boel: Maak je tuin niet te netjes. Laat wat bladeren liggen en gras lang worden op natte plekken.
• Check je tuinplanten: Koop planten die inheemse amfibieën aantrekken, zoals dotterbloem of paardenbloem.

Een veilige tuin zonder gif

Gebruik liever koperen stroken rond je moestuinbakken om slakken tegen te houden. Deze kosten ongeveer €10 per rol van 5 meter. Ze werken als een barrière. Of zet je planten wat hoger op, zoals in verhoogde bakken (te koop vanaf €50).

Zout is ook dodelijk voor slakken, maar doodt ook je bodemleven en is schadelijk voor amfibieën. Gebruik dit dus niet.

Het beste is om de natuur zijn gang te laten gaan. Met voldoende amfibieën en een beetje geduld, verdwijnt de slakkenplaag als sneeuw voor de zon.

Conclusie: werk met de natuur, niet ertegen

Je voedselbos is een levend systeem, zeker als je begrijpt wat de rol van pioniersoorten is. Amfibieën zijn een essentieel onderdeel daarvan.

Door ze een fijn huis te geven, lossen ze je slakkenprobleem op en geven ze je informatie over de gezondheid van je tuin. Het kost je bijna niets, alleen een beetje tijd en de keuze om geen gif te gebruiken.

Gun ze die plek. Laat die oude takken liggen, graaf een klein plasje en kijk toe hoe de natuur het werk voor je doet. Je oogst van sappige peren en zoete aardbeien zal je dankbaar zijn.